Big 4 ngân hàng Việt Nam
Big 4 ngân hàng Việt Nam là cụm từ dùng để chỉ nhóm bốn ngân hàng thương mại nhà nước (NHTMNN) có quy mô tài sản lớn nhất tại Việt Nam, bao gồm: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank), Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), Ngân hàng Công thương Việt Nam (VietinBank) và Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank). Đặc điểm chung của cả bốn ngân hàng này là Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ (trừ một số trường hợp cổ phần hóa đặc thù), hoạt động đa lĩnh vực trên phạm vi toàn quốc và giữ vai trò chủ lực trong thực thi chính sách tiền tệ, tín dụng của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). Từ khi cụm từ "Big 4" xuất hiện trên các báo điện tử và diễn đàn tài chính khoảng năm 2018-2019, nhóm này thường được sử dụng để đối chiếu với nhóm ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMC) tư nhân lớn như Techcombank, MB, ACB, VPBank, TPBank hay HDBank.
Tiêu chí hình thành và vị thế trong hệ thống
Việc hình thành khái niệm Big 4 không dựa trên một văn bản pháp luật cụ thể mà xuất phát từ thực tiễn hoạt động ngân hàng. Ba tiêu chí thường được sử dụng để xếp một ngân hàng vào nhóm Big 4 gồm: (1) Quy mô tổng tài sản, (2) Tỷ lệ sở hữu của Nhà nước, và (3) Vai trò trong thực thi chính sách vĩ mô. Cả bốn ngân hàng trên đều thỏa mãn đồng thời ba tiêu chí này, trong khi các ngân hàng cổ phần tư nhân dù quy mô lớn cũng không có cùng tỷ lệ sở hữu nhà nước chi phối. Vì thế, ranh giới giữa Big 4 và nhóm NHTMC lớn là tương đối rõ trong các báo cáo phân tích ngành.
Quy mô và thị phần
Tính đến giai đoạn báo cáo gần đây, Big 4 chiếm khoảng 42-46% tổng tài sản toàn hệ thống NHTM Việt Nam (tùy thời điểm), trong đó Vietcombank thường dẫn đầu về hiệu quả sinh lời, BIDV và VietinBank dẫn đầu về tổng tài sản và mạng lưới chi nhánh quốc tế, còn Agribank giữ vị trí số một về dư nợ cho vay nông nghiệp, nông thôn và phủ sóng tới cấp xã. Thị phần huy động vốn và dư nợ tín dụng của Big 4 cũng dao động quanh ngưỡng 45-50%, phản ánh vai trò "trụ cột" trong hệ thống. Nhờ quy mô vốn lớn cùng lịch sử tín dụng dài, Big 4 thường có chi phí vốn (cost of fund) thấp hơn các NHTMC tư nhân khoảng 1-2%/năm.
Vai trò trong chính sách tiền tệ và tín dụng
Big 4 là kênh truyền tải chính sách tiền tệ quan trọng của NHNN thông qua các công cụ như: lãi suất tái cấp vốn, lãi suất OMO, room tín dụng và chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng hằng năm. Khi NHNN điều chỉnh trần lãi suất huy động hoặc lãi suất cho vay theo chỉ đạo của Chính phủ, Big 4 thường là nhóm tiên phong áp dụng, từ đó tạo hiệu ứng dẫn dắt (price leadership) cho toàn hệ thống. Ngoài ra, Big 4 còn đảm nhận các chương trình tín dụng ưu đãi theo chỉ đạo của Chính phủ như cho vay phát triển nông nghiệp - nông thôn, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoặc các gói tín dụng kích cầu trong giai đoạn khó khăn kinh tế.
Quá trình cổ phần hóa và cơ cấu lại
Giai đoạn 2017-2021, cả ba ngân hàng BIDV, VietinBank và Vietcombank đã hoàn tất cổ phần hóa và niêm yết trên sàn chứng khoán (BIDV, VietinBank niêm yết trên HoSE; Vietcombank lên HoSE năm 2019 với mã VCB). Tuy nhiên, Nhà nước vẫn duy trì cổ phần chi phối tại BIDV (qua SCIC), VietinBank (qua SCIC) và Vietcombank (qua NHNN). Riêng Agribank hoạt động ở mô hình NHTMNN chưa cổ phần hóa do đặc thù phục vụ "Tam nông" (nông nghiệp, nông dân, nông thôn). Giai đoạn gần đây, Big 4 tập trung tái cơ cấu theo Đề án "Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2021-2025" đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, với trọng tâm là xử lý nợ xấu, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và phát triển ngân hàng số.
Ý nghĩa đối với thí sinh thi tuyển ngân hàng
Đối với ứng viên thi tuyển vào Big 4, cần lưu ý bốn điểm: (1) Đây là các đơn vị có quy trình tuyển dụng chuẩn hóa, nhiều vòng (thi Anh văn, Nghiệp vụ, Assessment Center, Phỏng vấn Hội đồng), thường tổ chức qua Sở/Phòng Nhân sự cấp Trụ sở chính hoặc các chi nhánh cấp tỉnh; (2) Mức lương khởi điểm giao động khoảng 7-12 triệu đồng/tháng cho vị trí mới ra trường, thấp hơn một số NHTMC tư nhân lớn nhưng đi kèm chế độ ổn định và cơ hội thăng tiến theo hệ thống ngạch bậc; (3) Văn hóa doanh nghiệp mang tính hệ thống cao, quy trình nội bộ chặt chẽ; (4) Phù hợp với ứng viên định hướng nghề nghiệp lâu dài tại hệ thống ngân hàng nhà nước hoặc muốn tích lũy nền tảng nghiệp vụ vững trước khi chuyển sang khu vực tư nhân.
Lưu ý: Số liệu về thị phần, tổng tài sản và tăng trưởng tín dụng được tổng hợp từ các báo cáo thường niên và ấn phẩm thống kê ngân hàng; nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn và có thể thay đổi theo từng thời kỳ báo cáo.