Bảo lãnh tài chính nông nghiệp xanh
Bảo lãnh tài chính nông nghiệp xanh là dịch vụ bảo lãnh do ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng hoặc các định chế tài chính cung cấp, dành riêng cho các chủ thể hoạt động trong chuỗi giá trị nông nghiệp được đánh giá là thân thiện với môi trường. Thông qua cơ chế bảo lãnh, ngân hàng sẽ đứng ra cam kết với bên thụ hưởng (thường là đối tác thương mại, nhà cung ứng vật tư đầu vào, đơn vị thu mua hoặc tổ chức tài chính khác) về nghĩa vụ tài chính của khách hàng khi khách hàng chưa thể hoàn thành nghĩa vụ đó đúng hạn. Sản phẩm này gắn liền với mục tiêu thúc đẩy tín dụng xanh trong lĩnh vực nông nghiệp, khuyến khích chuyển đổi sang các mô hình canh tác, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và chế biến nông sản giảm phát thải, sử dụng tiết kiệm tài nguyên nước, đất và năng lượng.
Khác với bảo lãnh thông thường, bảo lãnh tài chính nông nghiệp xanh có thêm lớp tiêu chí sàng lọc xanh: hoạt động được bảo lãnh phải thuộc danh mục đủ điều kiện (eligible activities) theo khung phân loại xanh của ngân hàng và phù hợp với tiêu chuẩn quốc gia về tín dụng xanh hiện hành. Ví dụ, một hợp đồng bảo lãnh thanh toán cho nhà cung cấp phân bón hữu cơ, bảo lãnh thực hiện hợp đồng cho dự án trồng lúa giảm phát thải, hay bảo lãnh vay vốn đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm nước đều có thể được xếp vào nhóm bảo lãnh tài chính nông nghiệp xanh nếu đáp ứng tiêu chí môi trường được công bố.
Đặc điểm sản phẩm
Bảo lãnh tài chính nông nghiệp xanh thường có một số đặc điểm nhận diện rõ ràng so với bảo lãnh truyền thống:
- Đối tượng áp dụng: hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp đang hoặc có kế hoạch chuyển đổi xanh; chuỗi liên kết từ cung ứng giống, vật tư đầu vào, sản xuất, thu hoạch, chế biến đến xuất khẩu.
- Loại bảo lãnh phổ biến: bảo lãnh vay vốn, bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh đấu thầu và bảo lãnh bảo hành công trình (đặc biệt với công trình xử lý chất thải chăn nuôi, nhà kính tiết kiệm năng lượng).
- Hạn mức và thời hạn: thường linh hoạt theo chu kỳ sản xuất nông nghiệp, có thể trải dài theo mùa vụ từ 6 đến 36 tháng, đáp ứng đặc thù mùa vụ và thời gian sinh trưởng của cây trồng, vật nuôi.
- Phí bảo lãnh: có thể được ưu đãi hơn so với bảo lãnh thông thường từ 0,1% đến 0,5%/năm, tùy theo chính sách nội bộ của từng ngân hàng và mức độ đáp ứng tiêu chí xanh của khách hàng.
- Tài sản đảm bảo: bên cạnh tài sản đảm bảo truyền thống, một số ngân hàng chấp nhận bổ sung tài sản hình thành từ dự án xanh (hệ thống pin mặt trời, hệ thống biogas, chứng nhận hữu cơ) làm căn cứ bổ sung khi định giá bảo lãnh.
Tiêu chí xếp loại xanh trong nông nghiệp
Để một khoản bảo lãnh được ghi nhận là bảo lãnh tài chính nông nghiệp xanh, hoạt động bảo lãnh phải gắn với mục đích sử dụng vốn thuộc ít nhất một trong các nhóm tiêu chí sau:
- Giảm phát thải khí nhà kính: áp dụng quy trình canh tác lúa giảm phát thải (alternate wetting and drying), sử dụng phân bón hữu cơ thay thế phân bón vô cơ, chăn nuôi có xử lý methane.
- Sử dụng tiết kiệm tài nguyên: hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới phun sương, canh tác trong nhà kính tiết kiệm nước; tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp.
- Bảo vệ đa dạng sinh học và hệ sinh thái: mô hình nông - lâm kết hợp, canh tác hữu cơ không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, bảo vệ vùng đất ngập nước.
- Chống chịu biến đổi khí hậu: giống cây trồng chịu hạn, chịu mặn; hạ tầng kho chứa chống lũ, hệ thống cảnh báo sớm cho vùng nuôi trồng thủy sản.
Ngân hàng thường yêu cầu khách hàng cung cấp giấy tờ chứng minh tính xanh như: chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ, giấy chứng nhận dự án theo cơ chế tín chỉ các-bon, hoặc báo cáo đánh giá tác động môi trường đạt yêu cầu.
Quy trình cấp bảo lãnh tài chính nông nghiệp xanh
Quy trình cấp bảo lãnh về cơ bản tuân theo quy trình bảo lãnh chung của ngân hàng, nhưng có thêm bước thẩm định tính xanh:
- Tiếp nhận và tư vấn: khách hàng đề xuất nhu cầu bảo lãnh; ngân hàng tư vấn loại bảo lãnh phù hợp và sơ bộ xác định tính đủ điều kiện xanh.
- Thu thập hồ sơ pháp lý và hồ sơ dự án xanh: bao gồm phương án sản xuất kinh doanh, giấy tờ chứng minh tiêu chí xanh, chứng nhận môi trường (nếu có).
- Thẩm định tài chính và thẩm định xanh: bộ phận tín dụng đánh giá năng lực tài chính, bộ phận ESG hoặc phòng phát triển bền vững đánh giá mức độ đáp ứng tiêu chí xanh.
- Phê duyệt và cấp bảo lãnh: ban hành thư bảo lãnh với điều khoản giám sát mục đích sử dụng.
- Giám sát sau cấp bảo lãnh: theo dõi tiến độ dự án, đảm bảo vốn được sử dụng đúng mục đích xanh đã cam kết.
Lợi ích đối với các bên
- Đối với khách hàng (người được bảo lãnh): tiếp cận nguồn tín dụng đối tác dễ hơn, phí bảo lãnh ưu đãi, nâng cao hình ảnh thương hiệu xanh, đủ điều kiện tham gia các chuỗi cung ứng quốc tế yêu cầu ESG.
- Đối với bên thụ hưởng: giảm rủi ro giao dịch, đảm bảo nghĩa vụ tài chính được thực hiện.
- Đối với ngân hàng: đa dạng hóa danh mục bảo lãnh, gia tăng tỷ trọng tín dụng xanh theo chỉ tiêu chiến lược phát triển bền vững, giảm rủi ro danh tiếng và rủi ro môi trường - xã hội trong dài hạn.
- Đối với nền kinh tế: thúc đẩy chuyển đổi xanh trong nông nghiệp - lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn trong GDP và lực lượng lao động Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Bảo lãnh tài chính nông nghiệp xanh khác gì so với tín dụng xanh trong nông nghiệp? Bảo lãnh tài chính nông nghiệp xanh là dịch vụ bảo lãnh (cam kết thay khách hàng thực hiện nghĩa vụ tài chính khi cần), còn tín dụng xanh là khoản cho vay trực tiếp. Tuy nhiên, bảo lãnh vay vốn cho khoản vay xanh là hình thức kết hợp cả hai: ngân hàng bảo lãnh để khách hàng vay vốn từ tổ chức tài chính khác nhằm phục vụ dự án nông nghiệp xanh.
Hỏi: Hộ sản xuất nông nghiệp cá thể có được sử dụng sản phẩm bảo lãnh tài chính nông nghiệp xanh không? Về nguyên tắc, hộ cá thể có thể tiếp cận thông qua kênh hợp tác xã, tổ hợp tác hoặc doanh nghiệp đầu mối liên kết chuỗi. Một số ngân hàng đã triển khai gói bảo lãnh tập thể cho hợp tác xã nông nghiệp xanh, trong đó hợp tác xã đứng ra làm bên được bảo lãnh thay cho các hộ thành viên.
Hỏi: Ngân hàng có bắt buộc thu giữ tài sản đảm bảo khi khách hàng không thực hiện đúng cam kết xanh không? Khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ được bảo lãnh, ngân hàng sẽ thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh trước, sau đó thu hồi bằng cách yêu cầu khách hàng hoàn trả và xử lý tài sản đảm bảo theo quy định pháp luật hiện hành về cầm cố, thế chấp. Việc vi phạm tiêu chí xanh ngoài nghĩa vụ tài chính có thể dẫn đến chấm dứt hợp đồng bảo lãnh và yêu cầu bồi thường theo điều khoản phạt vi phạm đã thỏa thuận.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về tài chính - ngân hàng và pháp luật hiện hành.