Đòn bẩy đòn bẩy
Đòn bẩy là khái niệm chỉ việc sử dụng một nguồn vốn hoặc nợ tài chính có sẵn để tạo ra mức lợi ích, doanh thu hoặc giá trị lớn hơn so với vốn bỏ ra. Trong hoạt động ngân hàng, đòn bẩy thường được áp dụng thông qua tín dụng: ngân hàng cung cấp khoản vay để khách hàng đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc tài sản có giá trị cao hơn số tiền vốn gốc.
Cụm từ “đòn bẩy đòn bẩy” có vẻ là sự lặp lại của thuật ngữ “đòn bẩy”, chẳng hạn do sao chép tự động hoặc lỗi nhập liệu. Trong tài liệu chuyên ngành, nên viết “đòn bẩy tài chính”, “đòn bẩy ngân hàng” hoặc “đòn bẩy tín dụng” tùy theo bối cảnh. Không nên hiểu cụm từ này là một khái niệm độc lập trong nghiệp vụ ngân hàng.
Đòn bẩy tài chính là gì?
Đòn bẩy tài chính là khả năng tăng cường quy mô đầu tư, kinh doanh hoặc tạo lợi ích nhờ sử dụng vốn vay bên ngoài. Nếu tỷ suất lợi nhuận trên vốn vay lớn hơn chi phí vốn, người vay có thể nâng cao lợi nhuận trên vốn sở hữu. Ngược lại, nếu doanh thu giảm, giá vốn tăng hoặc lãi suất vay tăng, tổng chi phí tài chính sẽ nặng hơn và biên lợi nhuận có thể thu hẹp.
Ví dụ, một doanh nghiệp vay 800 triệu đồng, kết hợp với 200 triệu đồng vốn góp của chủ doanh nghiệp để đầu tư tổng cộng 1 tỷ đồng. Sau một năm, hoạt động đầu tư tạo ra 1,2 tỷ đồng giá trị thu hồi, trong khi chi phí lãi vay và các chi phí liên quan là 150 triệu đồng. Lợi nhuận thuộc về chủ doanh nghiệp là 50 triệu đồng, tương đương 25% so với vốn góp 200 triệu đồng, thay vì chỉ 5% nếu không sử dụng vốn vay.
Đòn bẩy trong hoạt động ngân hàng
Đòn bẩy là nền tảng của nhiều hoạt động ngân hàng vì ngân hàng tiếp nhận tiền gửi, cấp tín dụng và thu được lãi từ khoản vay. Chênh lệch giữa lãi cho vay và chi phí vốn tạo ra thu nhập, trong khi chênh lệch lãi tiền gửi và chi phí vốn tạo ra chi phí. Nhờ vậy, ngân hàng có thể huy động lượng tiền lớn từ nhiều khách hàng và chuyển vốn cho các khách hàng có nhu cầu vốn.
Một ví dụ đơn giản: ngân hàng nhận tiền gửi với lãi suất 6% mỗi năm, cho vay với lãi suất 9% mỗi năm. Trên cùng số tiền 1 tỷ đồng và chưa xét chi phí vận hành, chênh lệch lãi là 30 triệu đồng mỗi năm. Đây là cách ngân hàng sử dụng tiền của khách hàng để tạo ra lợi nhuận. Tuy nhiên, nếu nợ xấu phát sinh, ngân hàng phải chịu chi phí xử lý và tổn thất, nên việc đánh giá chất lượng tín dụng, định giá tài sản bảo đảm và quản trị rủi ro có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Đòn bẩy đối với doanh nghiệp và khách hàng
Doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy để mở rộng hoạt động mà không phải tăng toàn bộ vốn góp. Nếu tài sản tài trợ vốn dài hạn, vốn vay có thể phù hợp với nhu cầu mua máy móc, xây dựng cơ sở vật chất hoặc đầu tư vào dự án. Tuy vậy, người vay cần xem xát khả năng trả nợ, thời hạn đáo hạn, lãi suất, biến động doanh thu và tỷ lệ nợ trên tổng tài sản.
Đối với khách hàng cá nhân, đòn bẩy có thể xuất hiện trong các trường hợp vay mua nhà, vay tiêu dùng, vay mua ô tô hoặc vay đầu tư. Lợi ích là khách hàng có thể tiếp cận tài sản hoặc dự án trước khi tích lũy đủ tiền mặt. Điểm cần theo dõi là lãi vay, phí trả trước, phí trả hằng tháng và thay đổi lãi suất có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ trả hàng tháng. Vì vậy, đòn bẩy chỉ phù hợp khi dòng tiền tương lai ổn định và khách hàng có khả năng duy trì nghĩa vụ trả nợ.
Rủi ro và cách kiểm soát
Rủi ro lớn nhất của đòn bẩy là khi hiệu quả tài trợ vốn thấp hơn chi phí vốn. Trong trường hợp đó, doanh nghiệp không chỉ không tăng lợi nhuận mà còn phải xử lý khoản nợ. Nếu doanh thu giảm 20%, lợi nhuận có thể giảm mạnh hơn tỷ lệ giảm doanh thu vì phần lãi vay và nghĩa vụ trả nợ vẫn phải được thực hiện.
Một số nguyên tắc kiểm soát cơ bản gồm: xây dựng kịch bản tăng trưởng và suy giảm, kiểm tra dòng tiền, không vay quá khả năng trả nợ, ưu tiên khoản vay có kỳ hạn phù hợp, bảo đảm tài sản có thanh khoản và theo dõi chỉ tiêu nợ trên vốn chủ sở hữu. Người tiêu dùng cũng nên so sánh tổng chi phí tín dụng, không chỉ lãi suất niêm yết, đồng thời đọc kỹ hợp đồng trước khi ký.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Đòn bẩy tài chính có phải là lợi nhuận không?
Không phải mọi lợi nhuận đều bắt nguồn từ đòn bẩy. Đòn bẩy chỉ là phương tiện sử dụng vốn vay để mở rộng đầu tư hoặc kinh doanh. Nếu tỷ suất lợi nhuận từ vốn vay thấp hơn lãi suất và các chi phí liên quan, đòn bẩy sẽ làm giảm lợi nhuận.
Hỏi: Có thể xác định một ngân hàng đang sử dụng đòn bẩy hay không?
Có thể đánh giá qua hoạt động huy động và cấp tín dụng, chẳng hạn lợi yêu cầu trên vốn tự có hoặc tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản. Kết quả phản ánh khả năng sử dụng vốn từ tiền gửi và nguồn vốn khác để tạo thu nhập, nhưng còn phụ thuộc vào mức nợ xấu, chi phí vốn và chính sách phòng ngừa rủi ro.
Hỏi: Doanh nghiệp nên vay bao nhiêu để tránh rủi ro quá mức?
Không có một tỷ lệ vay duy nhất phù hợp với mọi doanh nghiệp. Người sử dụng đòn bẩy còn phải cân nhắc thời hạn đáo hạn, dòng tiền, lãi suất, tài sản bảo đảm và khả năng chịu biến động kinh doanh. Phương án bảo thủ là chỉ vay ở mức có thể duy trì nghĩa vụ trả nợ ngay cả khi doanh thu giảm trong thời gian đủ dài.