Phòng Nghiệp vụ Phát hành Trái phiếu Bền vững Doanh nghiệp
Phòng Nghiệp vụ Phát hành Trái phiếu Bền vững Doanh nghiệp là bộ phận chuyên môn trong khối ngân hàng đầu tư (investment banking) hoặc ngân hàng doanh nghiệp (corporate banking), chịu trách nhiệm tư vấn, thu xếp, cấu trúc hóa và thực hiện phát hành các loại trái phiếu bền vững (sustainability bond), bao gồm: trái phiếu xanh (green bond), trái phiếu xã hội (social bond) và trái phiếu bền vững (sustainability bond) cho tập khách hàng doanh nghiệp, tập đoàn và các tổ chức phát hành. Phòng hoạt động tuân thủ các nguyên tắc và hướng dẫn của Hiệp hội Thị trường Vốn Quốc tế (ICMA), đồng thời phối hợp với các đối tác trong hệ sinh thái tài chính bền vững như định chế tài chính quốc tế (IFI), quỹ đầu tư ESG, tổ chức đánh giá bên thứ hai (Second Party Opinion — SPO) và các cơ quan quản lý nhà nước.
Chức năng nhiệm vụ chính
Tư vấn cấu trúc hóa sản phẩm: Phòng hỗ trợ doanh nghiệp xác định loại trái phiếu phù hợp với dự án/mục đích sử dụng vốn (use of proceeds) như dự án năng lượng tái tạo, xử lý nước thải, nhà ở xã hội, hỗ trợ doanh nghiệp SME, chuyển đổi xanh ngành thép/xi măng/dệt may, v.v. Cấu trúc trái phiếu bao gồm: khung trái phiếu (framework), lựa chọn kỳ hạn (thường 5–15 năm), đồng tiền phát hành (VND, USD, EUR), lãi suất (cố định/thả nổi/xanh zero-coupon), quyền mua lại, điều khoản SLL (Sustainability-Linked Loan/Principle), cơ chế KPI chuyển đổi lãi suất theo mức độ đạt chỉ tiêu ESG.
Thu xếp và bảo lãnh phát hành: Đóng vai trò bookrunner, lead manager, joint lead manager hoặc co-manager trong các thương vụ phát hành riêng lẻ (private placement) hoặc phát hành ra công chúng (public offering). Phòng chịu trách nhiệm định giá, phân phối trái phiếu đến nhà đầu tư tổ chức (pension fund, quỹ bảo hiểm, quỹ ESG, IFC, ADB, EIB, FMO, DEG, Proparco), quản lý sổ đăng ký, thực hiện chào bán xuyên biên giới (cross-border listing) tại thị trường quốc tế như Singapore (SGX), London (LSE), Hongkong (HKEX).
Báo cáo và minh bạch hóa: Phòng phối hợp với bên kiểm toán độc lập lập báo cáo tác động (impact reporting) hằng năm, báo cáo phân bổ vốn (allocation report), báo cáo SPO định kỳ, đảm bảo tuân thủ Green Bond Principles (GBP), Social Bond Principles (SBP), Sustainability Bond Guidelines (SBG) và Sustainability-Linked Bond Principles (SLBP) của ICMA.
Quy trình phát hành trái phiếu bền vững tiêu biểu
Giai đoạn 1 — Tiền đánh giá (pre-screening): Khảo sát nhu cầu vốn của doanh nghiệp, xác định dự án xanh/xã hội tiềm năng, đánh giá năng lực ESG và mức độ sẵn sàng phát hành.
Giai đoạn 2 — Cấu trúc hóa (structuring): Xây dựng khung trái phiếu (green bond framework), lựa chọn bên SPO (Sustainalytics, S&P Global Ratings ESG, Moody's, RAM Sustainability), thiết kế cơ chế sử dụng vốn và cơ chế giám sát.
Giai đoạn 3 — Phê duyệt nội bộ và đăng ký phát hành: Trình hội đồng tín dụng, hội đồng ALM phê duyệt, hoàn thiện hồ sơ pháp lý theo quy định hiện hành về phát hành trái phiếu doanh nghiệp, đăng ký với cơ quan có thẩm quyền và các sàn giao dịch.
Giai đoạn 4 — Tiếp thị và phân phối (roadshow): Tổ chức họp nhà đầu tư trực tuyến/trực tiếp, xây dựng tài liệu marketing (term sheet, investor presentation), thu thập cam kết đầu tư (anchor order).
Giai đoạn 5 — Phát hành và niêm yết: Hoàn tất pháp lý, ký kết hợp đồng đăng ký mua, thực hiện chuyển giao quyền sở hữu, niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) hoặc TP.HCM (HOSE) hoặc thị trường quốc tế.
Giai đoạn 6 — Theo dõi sau phát hành (post-issuance monitoring): Báo cáo phân bổ vốn 12 tháng/lần, báo cáo tác động 24 tháng/lần, cập nhật SPO khi thay đổi khung.
Tiêu chuẩn ICMA áp dụng
Các nguyên tắc cốt lõi mà phòng phải tuân thủ theo ICMA gồm: (i) sử dụng vốn rõ ràng và có thể truy xuất; (ii) quy trình đánh giá và lựa chọn dự án minh bạch; (iii) quản lý doanh thu tạm thời (management of proceeds) thông qua tài khoản riêng/sub-ledger; (iv) báo cáo định kỳ cho nhà đầu tư. Đối với trái phiếu liên kết bền vững (SLB), doanh nghiệp cam kết KPI cụ thể (giảm phát thản scope 1+2, tỷ lệ nữ giới trong ban lãnh đạo, tỷ lệ năng lượng tái tạo) và chấp nhận cơ chế tăng phiếu coupon (step-up coupon, 12.5–25 bps) nếu không đạt KPI.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Phòng Nghiệp vụ Phát hành Trái phiếu Bền vững khác gì so với phòng Phát hành Trái phiếu Doanh nghiệp truyền thống?
Phòng Truyền thống chỉ tập trung vào huy động vốn theo mục đích chung (general corporate purpose), không có ràng buộc ESG và không yêu cầu SPO bên thứ ba. Phòng Bền vững bắt buộc phải có khung trái phiếu xanh/xã hội/bền vững đạt chuẩn ICMA, có SPO độc lập, có báo cáo tác động định kỳ, có tài khoản phân bổ vốn riêng và thường tiếp cận nhóm nhà đầu tư ESG chuyên biệt với khẩu vị chấp nhận tenor dài hơn (10–20 năm) và coupon tương đương hoặc thấp hơn 5–15 bps so với trái phiếu thông thường (greenium).
Hỏi: Doanh nghiệp Việt Nam nào đã phát hành thành tên tuổi nổi bật các loại trái phiếu bền vững trong 5 năm gần đây?
Một số thương vụ tiêu biểu có thể kể đến: Vinamilp phát hành trái phiếu bền vững (sustainability bond) đầu tiên tại Việt Nam (2021) với giá trị khoảng 60 triệu USD trên thị trường quốc tế, dùng cho dự án nông nghiệp bền vững; Novaland, BIM Land, Sunlime, Vinfone mua tham gia phát sơn các thương vụ private placement với nhà đầu tư quốc tế. Các doanh nghiệp nhà nước lớn trong ngành điện, dầu khí, bất động sản công nghiệp cũng đang trong quá trình chuẩn bị khung phát hành.
Hỏi: Ngân hàng nào tại Việt Nam hiện có phòng/bộ phận chuyên trách về phát hành trái phiếu bền vững?
Các ngân hàng có năng khách hàng doanh nghiệp lớn và khối ngân hàng đầu tư phát triển như Techcombank (TCB), Vietcombank (VCB), BIDV, MB, VPBankS (VPBS), ACB, HDBank thường có bộ phận DCM (Debt Capital Markets) hoặc ngân hàng đầu tư tích hợp chức năng này. Ngoài ra, các công ty chứng khoán thành viên như SSI, VNDirect, Mirae Asset, KBSVang cũng tham gia thị trường tư vấn phát hành.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về pháp lý, tài chính và thuế liên quan đến phát hành trái phiếu.