Bỏ qua điều hướng

Điều khoản bảo toàn quyền chọn là gì?

Thuật ngữ chung

Điều khoản bảo toàn quyền chọn

Điều khoản bảo toàn quyền chọn là điều khoản trong hợp đồng tài chính, đặc biệt là hợp đồng phái sinh hoặc giao dịch có yếu tố thị trường, nhằm bảo vệ quyền của một bên không phải thực hiện giao dịch khi xuất hiện những sự kiện bất lợi đối với bên đó. Thay vì bắt buộc tiếp tục mua, bán, chuyển nhượng hoặc thanh toán trong mọi tình huống, bên được bảo toàn quyền chọn có thể giữ nguyên quyền lợi đã cam kết hoặc từ bỏ giao dịch nếu điều kiện thị trường, tình hình tài chính hoặc rủi ro xảy ra theo thỏa thuận.

Trong thực tế ngân hàng, điều khoản này thường xuất hiện trong các giao dịch có liên quan đến trái phiếu, hợp đồng phái sinh, giao dịch tỷ giá, lãi suất và các sản phẩm có cam kết hiệu suất. Mục tiêu chính của điều khoản bảo toàn quyền chọn là làm rõ rằng quyền chọn không đồng nghĩa với quyền lợi chắc chắn nhận được lợi nhuận, bởi quyền chọn luôn đi kèm rủi ro và điều kiện thực hiện.

Điều khoản bảo toàn quyền chọn không nên được hiểu là quyền tự ý hủy hợp đồng trong bất kỳ trường hợp nào. Quyền này chỉ được thực hiện khi đáp ứng đúng các điều kiện đã thỏa thuận, chẳng hạn sự kiện bảo toàn quyền chọn xảy ra trong một khoảng thời gian nhất định, giá xác định đạt hoặc vượt ngưỡng quy định, hoặc một bên không thể tiếp tục nghĩa vụ vì những lý do được liệt kê rõ ràng.

Đặc điểm cơ bản

Điều khoản bảo toàn quyền chọn có một số đặc điểm cần được nhận diện trong quá trình đọc hợp đồng và tra cứu điểm thi. Trước hết, điều khoản này xác lập quyền của bên hưởng quyền chọn trong trường hợp xuất hiện sự kiện bất lợi. Bên còn lại không được yêu cầu bên này tiếp tục thực hiện nghĩa vụ nếu điều kiện bảo toàn quyền chọn đã được kích hoạt hợp lệ.

Thứ hai, điều khoản bảo toàn quyền chọn thường quy định rõ “sự kiện bảo toàn quyền chọn”, thường là sự kiện mà bên hưởng quyền chọn có nghĩa vụ thực hiện nếu không muốn tiếp tục giao dịch. Sự kiện này có thể dựa trên biến động giá, chênh lệch lãi suất, thanh khoản, khả năng thanh toán hoặc một điều kiện tài chính cụ thể.

Thứ ba, việc thực hiện quyền chọn cần đáp ứng quy trình thông báo. Bên hưởng quyền chọn thường phải gửi thông báo bằng văn bản hoặc phương tiện điện tử được hai bên chấp nhận, trong thời hạn do hợp đồng quy định. Nếu không thông báo đúng hạn hoặc không tuân thủ các điều kiện kèm theo, bên đó có thể phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ.

Thứ tư, bên hưởng quyền chọn thường có quyền lựa chọn giữa hai phương án, chẳng hạn tiếp tục giao dịch theo điều khoản ban đầu hoặc chấm dứt giao dịch với khoản bồi thường, hoàn trả vốn hoặc thanh toán bù chênh lệch. Phương án này phụ thuộc vào bản chất của sản phẩm và cách hợp đồng được soạn thảo.

Phân biệt với một số khái niệm liên quan

Điều khoản bảo toàn quyền chọn không đồng nghĩa với quyền từ bỏ hợp đồng. Quyền từ bỏ hợp đồng cho phép một bên chấm dứt quan hệ hợp đồng, trong khi điều khoản bảo toàn quyền chọn chỉ được kích hoạt khi xuất hiện sự kiện quy định. Nếu sự kiện đó không xảy ra, bên hưởng quyền chọn vẫn phải thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng.

Điều khoản này cũng khác với điều khoản bảo toàn quyền lợi theo nghĩa bảo đảm lợi nhuận hoặc lãi suất. Bảo toàn quyền lợi hướng đến việc bảo vệ kết quả tài chính tối thiểu của bên hưởng quyền lợi. Trong khi đó, bảo toàn quyền chọn bảo vệ quyền không phải tiếp tục giao dịch khi điều kiện thị trường trở nên bất lợi. Vì vậy, người đọc cần kiểm tra chính xác tên điều khoản, đối tượng được bảo toàn và điều kiện kích hoạt.

Một khác biệt nữa là điều khoản bảo toàn quyền chọn không bảo đảm bên hưởng quyền chọn sẽ không chịu thiệt hại. Bên này có thể mất lợi nhuận, phí giao dịch, lãi tích lũy hoặc cơ hội đầu tư khi quyền chọn được thực hiện. Do đó, giá trị của quyền chọn phụ thuộc vào khả năng dự đoán biến động thị trường và điều kiện kích hoạt.

Ví dụ trong giao dịch ngân hàng

Giả sử khách hàng mua một sản phẩm có cam kết lãi suất và được hưởng quyền chọn khi lãi suất thị trường vượt quá một ngưỡng nhất định. Nếu mức lãi suất đạt ngưỡng trong ngày quy định, khách hàng có quyền yêu cầu ngân hàng thực hiện theo phương án thay thế được hợp đồng quy định, chẳng hạn chấp nhận một tỷ lệ lãi suất cố định hoặc nhận bù chênh lệch.

Ngược lại, nếu lãi suất không chạm ngưỡng và thông báo thực hiện quyền chọn không được gửi đúng thời hạn, khách hàng vẫn tiếp tục chịu ràng buộc của sản phẩm. Ví dụ cho thấy điều khoản bảo toàn quyền chọn chỉ tạo cơ chế bảo vệ trong đúng phạm vi và đúng thời điểm được thống nhất, không phải một quyền lợi không điều kiện.

Trong một ví dụ khác, nếu hợp đồng quy định khách hàng phải thông báo trước ít nhất hai ngày làm việc khi xuất hiện điều kiện chuyển nhượng bắt buộc, thì việc gửi thông báo vào ngày làm việc liền trước có thể không đáp ứng yêu cầu. Do đó, thời hạn thông báo cần được xem xét cùng với ngày nghỉ, lịch chi trả và quy trình xác nhận giao dịch.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Nếu điều kiện thị trường không thuận lợi nhưng chưa đạt ngưỡng bảo toàn quyền chọn, khách hàng có thể từ bỏ giao dịch không?
Khách hàng chỉ có thể từ bỏ hoặc điều chỉnh giao dịch nếu hợp đồng quy định thêm quyền này hoặc có căn cứ pháp lý khác. Không thể mặc nhiên suy rằng bất lợi về giá đã đủ điểu kích hoạt điều khoản bảo toàn quyền chọn.

Hỏi: Bên hưởng quyền chọn có phải gửi thông báo trước khi sự kiện bảo toàn quyền chọn xảy ra không?
Điều này phụ thuộc vào cách hợp đồng quy định. Có thể hợp đồng yêu cầu thông báo khi xảy ra sự kiện, trong khi một số trường hợp quy định phải gửi thông báo trước một khoảng thời gian nhất định. Người đọc cần kiểm tra cụm “sự kiện bảo toàn quyền chọn”, “thời hạn thông báo” và “ngày xác định” trong hợp đồng.

Hỏi: Nếu khách hàng không sử dụng quyền chọn, khách hàng có bảo đảm được lợi nhuận ban đầu không?
Không phải trong mọi trường hợp. Điều khoản bảo toàn quyền chọn chủ yếu bảo vệ quyền ngừng tiếp tục giao dịch trong điều kiện bất lợi. Mức lợi nhuận hoặc lãi suất thực tế còn phụ thuộc vào các cam kết khác trong hợp đồng và điều kiện thị trường.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.

Kiến thức này có trong đề thi tuyển dụng ngân hàng

Luyện thi với đề mô phỏng thực tế, chấm điểm tức thì

A
Agribank

Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung câu hỏi trên thithu.com chỉ mang tính chất luyện tập và tham khảo, không đại diện cho đề thi chính thức của bất kỳ tổ chức nào. Chúng tôi không chịu trách nhiệm về kết quả thi thực tế của người dùng.