Hệ số tổng thu chi trả từ nợ ngoại hối chưa tất toán
Hệ số tổng thu chi trả từ nợ ngoại hối chưa tất toán là chỉ tiêu đánh giá khả năng ngân hàng sử dụng các dòng tiền ngoại tệ thu được để tất toán các nghĩa vụ ngoại hối còn tồn đọng. Chỉ tiêu được tính bằng cách so sánh tổng nguồn thu ngoại tệ mà ngân hàng có thể tiếp nhận và sử dụng trong kỳ với tổng giá trị nợ ngoại hối chưa tất toán tại thời điểm đánh giá.
Thông thường, hệ số được thể hiện bằng tỷ lệ phần trăm:
Hệ số tổng thu chi trả từ nợ ngoại hối chưa tất toán = Tổng dòng tiền ngoại tệ có thể sử dụng ÷ Tổng nợ ngoại hối chưa tất toán × 100%
Ý nghĩa của chỉ tiêu là lượng dòng tiền ngoại tệ có thể dùng để tất toán chiếm bao nhiêu phần trăm tổng nghĩa vụ ngoại hối còn lại. Hệ số càng cao, ngân hàng càng có nhiều nguồn lực tài chính bằng ngoại tệ để đáp ứng nghĩa vụ đến hạn; hệ số càng thấp, áp lực tất toán và nhu cầu huy động thêm ngoại tệ hoặc sử dụng các công cụ tài chính ngoại hối càng lớn.
Cách xác định các thành phần
Tổng dòng tiền ngoại tệ có thể sử dụng là tổng các dòng tiền ngoại tệ có khả năng được ngân hàng sử dụng để thanh toán các nghĩa vụ ngoại hối. Thành phần này có thể bao gồm tiền ngoại tệ trên tài khoản thanh toán, tiền gửi có kỳ hạn, thu hồi các khoản cho vay bằng ngoại tệ đến hạn và các khoản thu ngoại tệ có tính chất tất toán được trong kỳ.
Khi xác định dòng tiền, cần phân biệt với tiền ngoại tệ chỉ tồn tại dưới hình thức báo lãnh hoặc chuyển nhượng chưa được thực hiện. Các khoản như vậy chưa tạo ra dòng tiền thực tế nên không nên tính vào tử số của chỉ tiêu.
Tổng nợ ngoại hối chưa tất toán là tổng giá trị các nghĩa vụ bằng ngoại tệ mà ngân hàng còn phải thực hiện tại thời điểm đánh giá, chẳng hạn tiền trả gửi bằng ngoại tệ đến hạn, nghĩa vụ thanh toán với ngân hàng nước ngoài, nghĩa vụ phái sinh ngoại hối chưa đến hạn hoặc các cam kết ngoại hối có giá trị tất toán còn tồn tại.
Giá trị nợ thường được xác định theo nguyên tắc thống nhất trong hệ thống kế toán của ngân hàng. Việc quy đổi sang ngoại tệ phải sử dụng tỷ giá áp dụng tại thời điểm đánh giá theo chính sách kế toán và quản trị rủi ro của từng đơn vị.
Ý nghĩa trong quản trị tài chính và rủi ro thanh khoản
Chỉ tiêu giúp ngân hàng theo dõi mức độ cân đối giữa nguồn tiền ngoại tệ và các nghĩa vụ ngoại hối còn tồn đọng. Đây là công cụ bổ trợ trong công tác quản trị tài chính, quản trị tài sản–tài sản và quản trị rủi ro thanh khoản ngoại hối.
Khi hệ số đạt hoặc vượt 100%, tổng dòng tiền ngoại tệ có thể sử dụng tương đối đầy đủ so với nợ ngoại hối chưa tất toán. Tuy nhiên, ngân hàng vẫn phải xem xét thời hạn của các dòng tiền và nghĩa vụ. Một tài sản ngoại tệ đến hạn sau ba tháng không thể xem là tương đương với một nghĩa vụ phải thanh toán trong tuần đầu.
Ngược lại, khi hệ số thấp hơn 100%, ngân hàng có khả năng phải huy động thêm nguồn tiền ngoại tệ, tăng cường thu hồi khoản vay ngoại tệ, điều chỉnh các khoản tiền gửi và cơ sở phái sinh hoặc sử dụng phương tiện tài chính khác để đáp ứng nghĩa vụ.
Ví dụ, ngân hàng có tổng dòng tiền ngoại tệ có thể sử dụng là 20 triệu USD và tổng nợ ngoại hối chưa tất toán là 25 triệu USD. Hệ số tổng thu chi trả từ nợ ngoại hối chưa tất toán là:
20 ÷ 25 × 100% = 80%
Điều này cho thấy các nguồn thu ngoại tệ hiện có mới đáp ứng được 80% giá trị nợ ngoại hối chưa tất toán. Khoảng thiếu hụt trên danh nghĩa là 5 triệu USD, trước khi xét đến sai lệch về thời hạn và rủi ro biến động tỷ giá.
Cơ sở đánh giá và lưu ý khi áp dụng
Chỉ tiêu cần được xây dựng trên cùng thời điểm đánh giá, cùng phạm vi dữ liệu và thống nhất về cách xác định dòng tiền. Nếu tử số lấy dòng tiền dự kiến trong cả năm nhưng mẫu số chỉ gồm nợ đến hạn trong quý, kết quả có thể phản ánh không đúng thực trạng thanh khoản.
Ngân hàng cũng nên phân tích bổ sung theo loại ngoại tệ và kỳ hạn. Một tổng hợp chung các nghĩa vụ bằng USD, EUR, JPY và các ngoại tệ khác có thể che giấu sự mất cân đối trong từng loại. Việc phân tích khoản thiếu hụt theo thời hạn giúp xác định chính xác nghĩa vụ cần được tất toán trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn.
Ngoài ra, hệ số không mô tả riêng rủi ro tỷ giá. Giá trị nợ ngoại hối có thể thay đổi theo biến động tỷ giá, trong khi dòng tiền sẵn có chủ yếu được tính trên cơ sở số dư tại thời điểm đánh giá. Vì vậy, ngân hàng cần kết hợp chỉ tiêu này với kịch bản tỷ giá, độ nhạy cảm ngoại hối và dự phòng rủi ro thị trường.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Hệ số tổng thu chi trả từ nợ ngoại hối chưa tất toán thấp hơn 100% có nghĩa là ngân hàng mất khả năng thanh toán không?
Không nhất thiết. Hệ số dưới 100% chỉ cho thấy tổng dòng tiền ngoại tệ có thể sử dụng chưa đủ bằng tổng nợ ngoại hối chưa tất toán tại thời điểm đánh giá. Ngân hàng vẫn có thể thanh toán đầy đủ nếu nguồn tiền đến đúng thời hạn, có thể huy động thêm ngoại tệ hoặc sử dụng các công cụ tài chính phù hợp.
Hỏi: Có nên tính cả khoản cho vay ngoại tệ chưa đến hạn vào tử số của chỉ tiêu không?
Chỉ nên tính các khoản có khả năng tạo ra dòng tiền ngoại tệ trong phạm vi thời gian phù hợp với nghĩa vụ cần tất toán. Đối với khoản vay chưa đến hạn, cần xem xét lịch trả nợ, khả năng trả nợ của khách hàng và thời điểm nghĩa vụ ngoại hối phát sinh, tránh đưa vào dòng tiền có thể sử dụng một cách không thận trọng.
Hỏi: Vì sao cùng một ngân hàng có thể có hệ số khác nhau giữa các báo cáo quản trị nội bộ và báo cáo công khai?
Sự khác biệt có thể đến từ thời điểm cắt số liệu, phạm vi nghĩa vụ, cách quy đổi tỷ giá và các khoản điều chỉnh hoặc bù trừ. Người sử dụng cần xác định rõ định nghĩa chỉ tiêu, thời điểm đánh giá và phương pháp tính trước khi so sánh số liệu giữa hai nguồn.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.