Hợp đồng thuê tài sản tài chính có tài sản bảo đảm
Hợp đồng thuê tài sản tài chính có tài sản bảo đảm là loại hợp đồng thuê tài sản tài chính trong đó bên cho thuê (còn gọi là công ty tài chính, bên cho thuê tài sản tài chính) được giao quyền thu hồi tài sản và các quyền, tài sản thuộc về tài sản khi bên thuê tài sản vi phạm nghĩa vụ theo hợp đồng. Hình thức bảo đảm này đặc quyền thu hồi (quyền chế tịch) cho bên cho thuê, giúp hạn chế rủi ro tín dụng khi thuê tài sản không đủ khả năng thanh toán.
Bảo chất của tài sản bảo đảm là bên cho thuê vẫn là chủ sở hữu tài sản, không chuyển giao quyền sở hữu cho bên thuê như trong hợp đồng mua bán tài sản; bên thuê chỉ được sử dụng, khai thác tài sản trong thời hạn thuê theo thỏa thuận. Vì vậy, khi xảy ra vi phạm, bên cho thuê có thể trực tiếp thu hồi tài sản mà không phải trải qua quy trình xử lý tài sản theo thủ tục tự xử lý nợ quá hạn của tổ chức tín dụng.
Đặc điểm nhận biết với các hình thức thuê tài sản khác
- Về quyền thu hồi: Hợp đồng có tài sản bảo đảm luôn gắn với quyền thu hồi tài sản của bên cho thuê, được ghi rõ trên hợp đồng và các văn bản bảo đảm đi kèm.
- Về tài sản thuộc sở hữu của bên thuê: Tài sản vẫn thuộc sở hữu của bên cho thuê trong suốt thời gian thuê; bên thuê có quyền sử dụng nhưng không có quyền tự ý chuyển nhượng, thế chấp hoặc tiêu huỷ tài sản.
- Về tài sản không có tài sản bảo đảm: Ở dạng hợp đồng không có tài sản bảo đảm, khi bên thuê vi phạm, bên cho thuê phải thu hồi tài sản theo quy trình xử lý tài sản tự nguyện, không tự động được quyền giữ và thu hồi tài sản ngay.
- Về rủi ro thu hồi: Vì bên cho thuê đã giữ tài sản gốc nên rủi ro thất thoát tài sản thấp hơn, đổi lại bên cho thuê phải chấp nhận các ràng buộc về giám sát, bảo dưỡng, bảo hiểm và báo cáo sử dụng tài sản theo hợp đồng.
Các bên tham gia và nghĩa vụ chủ yếu
Trong giao dịch thuê tài sản tài chính, các bên thường gồm bên cho thuê, bên thuê tài sản và bên thứ ba có liên quan như nhà sản xuất thiết bị, nhà cung cấp tài sản, bên bảo lưu hoặc công ty bảo hiểm. Bên cho thuê có nghĩa vụ cung cấp tài sản theo đúng loại, chất lượng, số lượng, thời hạn thuê và bảo đảm quyền sở hữu hợp pháp; bên thuê có nghĩa vụ trả tiền thuê định kỳ theo lịch, bảo dưỡng tài sản, sử dụng tài sản đúng mục đích, không chuyển nhượng trái phép và báo cáo định kỳ về tình trạng, vị trí, sử dụng tài sản. Bên thuê tài sản thường được yêu cầu đặt cọc, giữ tài sản trong điều kiện phù hợp với cam kết và chấp nhận việc bên cho thuê giám sát hoặc thay đổi tài sản theo yêu cầu hợp đồng.
Ví dụ minh họa trong nghiệp vụ
Một doanh nghiệp vận tải cần tài sản tài chính để mua 3 xe tải phục vụ vận chuyển hàng hóa. Công ty tài chính mua xe và thuê lại doanh nghiệp trong 36 tháng, giá thuê và lãi suất được xác định trên cơ sở tài sản. Hợp đồng ghi rõ: nếu doanh nghiệp không trả tiền thuê đúng hạn trong số ngày theo quy định, hoặc tự ý chuyển nhượng, tháo gỡ, sửa chữa tài sản mà không được bên cho thuê đồng ý, công ty tài chính có quyền thu hồi xe tại bất kỳ địa điểm nào mà doanh nghiệp thông báo trước, đồng thời áp dụng biện pháp xử lý nợ quá hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng.
Một ví dụ khác: công ty tài chính thuê tài sản là máy ATM cho ngân hàng và các đại lý. Khi đối tác ngừng thanh toán khoản thuê hoặc tự ý tháo máy khỏi vị trí, bên cho thuê áp dụng quyền thu hồi theo thỏa thuận trong hợp đồng có tài sản bảo đảm, thay vì phải chờ xử lý tài sản theo trình tự tự nguyện.
Các điều kiện vi phạm dẫn đến thu hồi tài sản
Các trường hợp thường được quy định trong hợp đồng bao gồm: chậm trả hoặc không trả tiền thuê; vi phạm cam kết về tình trạng, vị trí hoặc mục đích sử dụng tài sản; tự ý chuyển nhượng, thế chấp, cho thuê lại hoặc sửa đổi tài sản; không bảo dưỡng tài sản đúng quy định dẫn đến giảm giá trị hoặc hư hỏng; cung cấp thông tin tài chính sai lệch hoặc vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin; khiếu nại, phá sản doanh nghiệp hoặc có yêu cầu tịch thu tài sản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Khi xảy ra một trong các trường hợp này, bên cho thuê thông báo cho bên thuê, đồng thời tiến hành thu hồi tài sản và xử lý các nghĩa vụ tài chính phát sinh theo hỏa thỏa.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Khi bên thuê vi phạm hợp đồng, bên cho thuê có phải thông báo trước khi thu hồi tài sản không? Các điều khoản xử lý vi phạm và thu hồi tài sản phải được quy định rõ trong hợp đồng và các phụ lục. Theo thông lệ, bên cho thuê sẽ gửi thông báo bằng văn bản nêu rõ lý do vi phạm và thời hạn khắc phục trước khi tiến hành thu hồi, trừ trường hợp vi phạm không thể khắc phục hoặc vi phạm nghiêm trọng đến mức không thể tiếp tục thuê.
Hỏi: Tài sản bảo đảm có khác gì với tài sản thế chấp trong hợp đồng tín dụng thông thường không? Về bản chất quyền của bên cho thuê thì tương đối giống nhau: đều là quyền thu hồi tài sản khi bên thuê vi phạm. Tuy nhiên, trong thuê tài sản tài chính, tài sản vốn đã thuộc sở hữu của bên cho thuê ngay từ đầu và bên thuê chỉ có quyền sử dụng trong thời hạn thuê, nên quyền thu hồi được thực hiện trực tiếp. Còn trong cho vay thế chấp, tài sản thuộc sở hữu của bên vay và chuyển quyền sở hữu sang bên cho vay theo cách thức bảo đảm đã thỏa thuận, do đó cần thực hiện quy trình chuyển giao quyền sở hữu khi xử lý.
Hỏi: Bên thuê có được yêu cầu bên cho thuê bồi thường khi tài sản bị thu hồi không? Bên cho thuê có quyền yêu cầu bên thuê bồi thường thiệt hại thực tế phát sinh từ vi phạm hợp đồng, bao gồm chi phí thu hồi, vận chuyển, đánh giá và đưa tài sản vào khai thác lại, cùng các khoản phí, lãi trả chậm theo thỏa thuận. Tuy nhiên, mức bồi thường phải căn cứ vào thiệt hại thực tế và không được vượt quá giới hạn mà pháp luật cho phép áp dụng.
Nội dung trên mang tính tham khảo để phục vụ học tập và ôn thi tuyển dụng ngân hàng, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên môn. Khi soạn thảo hợp đồng thuê tài sản tài chính, doanh nghiệp nên tham khảo ý kiến luật sư và tuân thủ quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước cùng các văn bản liên quan.