Nền kinh tế mới nổi
Nền kinh tế mới nổi (Emerging Economy hay Emerging Market) là khái niệm dùng để chỉ các quốc gia đang trong giai đoạn chuyển đổi kinh tế mạnh mẽ, từ mô hình thu nhập thấp, nông nghiệp là chủ đạo sang nền kinh tế công nghiệp hóa, đô thị hóa và hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các quốc gia này thường có tốc độ tăng trưởng GDP cao hơn mặt bằng chung thế giới, thu nhập bình quân đầu người đang ở ngưỡng trung bình và có xu hướng tiệm cận nhóm nước phát triển. Trong phân loại quốc tế, MSCI, FTSE Russell hay S&P đều có hệ tiêu chí riêng để xác định một quốc gia có thuộc nhóm thị trường mới nổi hay không, dựa trên các yếu tố như quy mô kinh tế, độ mở thương mại, tính thanh khoản của thị trường tài chính và mức độ phát triển thể chế.
Các đặc trưng nhận diện
Một quốc gia được xếp vào nhóm nền kinh tế mới nổi thường có bốn đặc trưng cơ bản. Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và bền vững, thường đạt từ 5% đến 8% mỗi năm trong nhiều chu kỳ, nhờ vào lợi thế dân số trẻ, chi phí lao động cạnh tranh và quá trình đô thị hóa nhanh. Thứ hai, cơ cấu kinh tế đang dịch chuyển rõ rệt từ nông nghiệp sang công nghiệp chế biến, chế tạo và dần sang dịch vụ, công nghệ thông tin. Thứ ba, thị trường tài chính đang phát triển nhưng chưa hoàn thiện, biểu hiện qua việc thị trường chứng khoán có quy mô nhỏ hơn nhiều so với các nước phát triển, thị trường trái phiếu doanh nghiệp còn mỏng và hệ thống ngân hàng vẫn chiếm vai trò chủ đạo trong huy động vốn. Thứ tư, môi trường thể chế, pháp luật và quản trị đang trong quá trình cải cách, chưa đạt chuẩn của nhóm quốc gia phát triển.
Các nền kinh tế mới nổi tiêu biểu
Trên thế giới hiện nay, các nền kinh tế mới nổi tiêu biểu có thể kể đến nhóm BRICS gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi, cùng các quốc gia như Việt Nam, Indonesia, Philippines, Thổ Nhĩ Kỳ, Mexico, Argentina, Ba Lan, Thái Lan. Trong đó, Trung Quốc và Ấn Độ được đánh giá là hai nền kinh tế mới nổi có quy mô lớn nhất, đóng góp phần lớn vào tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Việt Nam hiện được nhiều tổ chức quốc tế xếp vào nhóm thị trường mới nổi frontier hoặc mới nổi chính thức, nhờ tốc độ tăng trưởng GDP ổn định quanh mức 6% đến 7% mỗi năm trong giai đoạn 2011 đến 2023, kim ngạch xuất khẩu đạt trên 350 tỷ USD vào năm 2023, cùng quá trình nâng hạng thị trường chứng khoán từ cận biên lên mới nổi.
Vai trò với hệ thống ngân hàng và thị trường tài chính
Khái niệm nền kinh tế mới nổi có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động ngân hàng và đầu tư tài chính. Các ngân hàng quốc tế thường xây dựng chiến lược kinh doanh riêng cho phân khúc thị trường mới nổi, tập trung vào các sản phẩm như cho vay doanh nghiệp xuất nhập khẩu, tài trợ dự án cơ sở hạ tầng, hoạt động kinh doanh ngoại tệ và dịch vụ ngân hàng đầu tư. Các quỹ đầu tư toàn cầu cũng phân bổ danh mục theo tỷ trọng nhất định vào thị trường mới nổi vì kỳ vọng mức sinh lời dài hạn cao hơn, mặc dù đi kèm rủi ro biến động tỷ giá, rủi ro chính sách và rủi ro thanh khoản lớn hơn. Đối với thị trường Việt Nam, việc được nâng hạng lên nhóm mới nổi có thể giúp tăng dòng vốn ngoại đầu tư gián tiếp, cải thiện thanh khoản thị trường chứng khoán, đồng thời tạo thêm áp lực cải cách thể chế để đáp ứng chuẩn mực quản trị quốc tế.
Một số thách thức thường gặp
Nền kinh tế mới nổi cũng đối mặt với nhiều thách thức cấu trúc. Bẫy thu nhập trung bình là rủi ro phổ biến khi quốc gia không tạo được động lực tăng trưởng mới sau khi đạt ngưỡng thu nhập trung bình, dẫn đến tăng trưởng chậm lại kéo dài. Bên cạnh đó là áp lực lạm phát, rủi ro tỷ giá khi dòng vốn ngắn hạn rút ra nhanh trong giai đoạn khủng hoảng, bất bình đẳng thu nhập tăng cao do quá trình đô thị hóa nhanh, và nợ công cùng nợ doanh nghiệp có xu hướng gia tăng. Việc hiểu rõ đặc điểm của nhóm nền kinh tế mới nổi giúp ứng viên ngân hàng có cái nhìn tổng quan khi phân tích vĩ mô, đánh giá cơ hội đầu tư và thiết kế sản phẩm tài chính phù hợp với bối cảnh Việt Nam.
Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về tài chính, ngân hàng và đầu tư.