Ngân hàng chính sách
Ngân hàng chính sách (tiếng Anh: Policy Bank) là loại hình tổ chức tín dụng được Nhà nước thành lập và giao nhiệm vụ thực thi các chính sách tín dụng ưu đãi, chính sách phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng của Đảng và Chính phủ. Khác với ngân hàng thương mại hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận là chính, ngân hàng chính sách hoạt động theo cơ chế phi lợi nhuận, được Nhà nước bảo đảm vốn, bù lãi suất và cơ chế cấp bù rủi ro. Mô hình phổ biến nhất tại Việt Nam hiện nay là Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng Phát triển Việt Nam — hai ngân hàng do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ, hoạt động trong khuôn khổ được giao.
Đặc điểm nhận diện ngân hàng chính sách
Ngân hàng chính sách có một số đặc điểm nổi bật giúp phân biệt với ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng khác. Thứ nhất, về mục tiêu hoạt động: lợi ích xã hội được đặt lên hàng đầu thay vì tối đa hóa lợi nhuận. Thứ hai, về nguồn vốn: được cấp từ ngân sách nhà nước, vốn ủy thác từ các bộ ngành, đóng góp của các tổ chức chính trị - xã hội, và phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh. Thứ ba, về khách hàng: tập trung vào các đối tượng chính sách như hộ nghèo, hộ cận nghèo, học sinh sinh viên, doanh nghiệp thuộc lĩnh vực ưu tiên (nông nghiệp, xuất khẩu, công nghiệp hỗ trợ), thay vì phục vụ đa dạng khách hàng như ngân hàng thương mại. Thứ tư, về lãi suất: áp dụng lãi suất ưu đãi thấp hơn thị trường, có trường hợp cho vay không lãi hoặc lãi suất 0% theo chương trình mục tiêu. Thứ năm, về phạm vi hoạt động: thường được Nhà nước giao nhiệm vụ cụ thể cho từng giai đoạn, không tự quyết định mở rộng quy mô kinh doanh như ngân hàng thương mại.
Phân loại ngân hàng chính sách tại Việt Nam
Hệ thống ngân hàng chính sách Việt Nam hiện gồm hai ngân hàng chủ lực. Ngân hàng Chính sách xã hội (tên giao dịch quốc tế: Vietnam Bank for Social Policies, viết tắt VBSP) được thành lập trên cơ sở tổ chức lại Ngân hàng Phục vụ người nghèo và các đối tượng chính sách khác, hoạt động theo cơ chế không vì mục tiêu lợi nhuận, tập trung cho vay hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, người đi xuất khẩu lao động, các đối tượng chính sách xã hội khác theo quy định của pháp luật. Mạng lưới của VBSP trải rộng đến cấp huyện và xã, thông qua hệ thống tổ chức hội, đoàn thể làm đại lý ủy thác. Ngân hàng Phát triển Việt Nam (tên giao dịch quốc tế: Vietnam Development Bank, viết tắt VDB) là ngân hàng chính sách hoạt động trong lĩnh vực đầu tư phát triển, chủ yếu cho vay và bảo lãnh đối với các dự án đầu tư thuộc ngành, lĩnh vực ưu tiên theo chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nguồn vốn chính của VDB đến từ phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh.
Vai trò và ý nghĩa đối với nền kinh tế
Ngân hàng chính sách đóng vai trò công cụ tài chính quan trọng để Nhà nước điều tiết vĩ mô, thực hiện các mục tiêu an sinh xã hội và phát triển kinh tế. Thông qua ngân hàng chính sách, Nhà nước có thể chuyển tải nguồn lực tài chính đến đúng đối tượng cần hỗ trợ mà các ngân hàng thương mại không muốn hoặc không thể tiếp cận do rủi ro cao, lợi nhuận thấp. Ngân hàng chính sách giúp giảm tỷ lệ nghèo đói, tạo việc làm, phát triển nguồn nhân lực, đầu tư hạ tầng then chốt. Với đề thi tuyển dụng ngân hàng, thí sinh cần nắm rõ sự khác biệt giữa ngân hàng chính sách và ngân hàng thương mại về cơ chế hoạt động, nguồn vốn, đối tượng phục vụ, chế độ lãi suất và mục tiêu hoạt động; đồng thời hiểu được vị trí của ngân hàng chính sách trong hệ thống ngân hàng hai tầng của Việt Nam gồm Ngân hàng Nhà nước (tầng 1) và các tổ chức tín dụng (tầng 2).
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên nghiệp. Thí sinh luyện thi cần đối chiếu với văn bản pháp luật hiện hành và tài liệu nghiệp vụ cập nhật nhất để đảm bảo tính chính xác khi làm bài.