Phí bảo lãnh ngân hàng là gì?

Phí bảo lãnh ngân hàng

Phí bảo lãnh ngân hàng là khoản chi phí mà bên được bảo lãnh (bên bảo lãnh – thông thường là khách hàng vay vốn, nhà thầu, đơn vị cung ứng hàng hóa, dịch vụ) phải thanh toán cho ngân hàng bảo lãnh để đổi lại việc ngân hàng cam kết bằng văn bản trả tiền, thực hiện nghĩa vụ hoặc chịu trách nhiệm trước bên thụ hưởng khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đã cam kết. Phí bảo lãnh có tính chất là doanh thu dịch vụ của ngân hàng, được hạch toán vào thu nhập hoạt động dịch vụ trên báo cáo kết quả kinh doanh và là một trong các nguồn thu quan trọng ngoài thu nhập lãi.

Mức phí bảo lãnh được xác định trước khi phát hành cam kết bảo lãnh, thường thể hiện bằng tỷ lệ phần trăm (%/năm) nhân với giá trị bảo lãnh và thời hạn bảo lãnh thực tế. Tùy theo chính sách của từng ngân hàng, loại bảo lãnh, mức độ tín nhiệm của khách hàng, loại tài sản đảm bảo và thời hạn cam kết, mức phí này có thể khác nhau giữa các ngân hàng và giữa các nhóm khách hàng trong cùng một ngân hàng. Khách hàng có thể thanh toán phí một lần ngay khi phát hành bảo lãnh hoặc trả theo kỳ (tháng/quý/năm) tùy thỏa thuận.

Các yếu tố ảnh hưởng đến mức phí bảo lãnh

Phí bảo lãnh ngân hàng không phải là con số cố định mà biến động theo nhiều yếu tố rủi ro và thương mại. Việc nắm rõ các yếu tố này giúp ứng viên hiểu được cách ngân hàng định giá dịch vụ bảo lãnh trong thực tế.

• Mức độ tín nhiệm của khách hàng (credit rating nội bộ): Khách hàng có xếp hạng tín nhiệm tốt hơn thường được hưởng mức phí ưu đãi thấp hơn, do ngân hàng đánh giá xác suất phải thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh thấp.
• Tỷ lệ đảm bảo và loại tài sản thế chấp: Bảo lãnh có tài sản đảm bảo bằng tiền gửi, chứng chỉ tiền gửi hoặc trái phiếu chính phủ thường có phí thấp hơn so với bảo lãnh không có tài sản đảm bảo hoặc đảm bảo bằng hàng hóa, bất động sản.
• Loại bảo lãnh: Các hình thức bảo lãnh khác nhau có mức rủi ro khác nhau. Ví dụ: bảo lãnh dự thầu thường có phí thấp hơn bảo lãnh bảo hành hay bảo lãnh thanh toán vì thời hạn ngắn và rủi ro thấp hơn.
• Thời hạn bảo lãnh: Bảo lãnh có thời hạn dài làm tăng thời gian phơi nhiờm rủi ro của ngân hàng, do đó phí thường cao hơn.
• Mối quan hệ kinh doanh tổng thể (relationship banking): Khách hàng doanh nghiệp lớn, có quan hệ tín dụng toàn diện với ngân hàng (tiền gửi, thanh toán, vay vốn, ngoại hối…) thường được ưu đãi phí hơn so với khách hàng chỉ sử dụng đơn lẻ dịch vụ bảo lãnh.
• Điều kiện thị trường và cạnh tranh: Trong giai đoạn cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng, phí bảo lãnh có xu hướng giảm để thu hút khách hàng doanh nghiệp.

Ví dụ minh họa cách tính phí bảo lãnh

Để minh họa cách tính phí bảo lãnh trong thực tế, có thể xem xét tình huống sau: Công ty A đề nghị ngân hàng X phát hành bảo lãnh thanh toán cho hợp đồng mua bán hàng hóa với giá trị bảo lãnh 10 tỷ tỷ đồng, thời hạn 12 tháng, mức phí áp dụng là 1,5%/năm trên giá trị bảo lãnh. Phí bảo lãnh phải trả sẽ được tính như sau:

Phí bảo lãnh = 10.000.000.000 tỷ đồng × 1,5% × (12/12) = 150.000.000 tỷ đồng

Nếu thời hạn bảo lãnh chỉ là 6 tháng, phí được tính theo công thức: 10.000.000.000 tỷ đồng × 1,5% × (6/12) = 75.000.000 tỷ đồng. Một số ngân hàng có thể áp dụng mức phí tối thiểu (minimum fee) cho các hợp đồng bảo lãnh giá trị nhỏ, chẳng hạn 2.000.000 tỷ đồng/lần phát hành, nhằm đảm bảo hiệu quả chi phí quản lý.

Quy trình thu phí và hạch toán tại ngân hàng

Quy trình thu phí bảo lãnh được thực hiện theo trình tự thống nhất tại hầu hết các ngân hàng thương mại Việt Nam. Khi khách hàng đề nghị phát hành bảo lãnh, bộ phận quan hệ khách hàng (RM) và bộ phận tín dụng sẽ thẩm định hồ sơ, đánh giá rủi ro, xác định tỷ lệ đảm bảo và thông báo mức phí áp dụng cho khách hàng trong hợp đồng bảo lãnh. Sau khi cam kết bảo lãnh được phát hành, ngân hàng thực hiện thu phí theo phương thức đã thỏa thuận.

Về hạch toán: khoản phí thu trước khi phát hành bảo lãnh được ghi nhận vào tài khoản "Phải thu phí nghiệp vụ bảo lãnh" và phân bổ dần vào thu nhập trong suốt thời hạn bảo lãnh theo phương pháp đường thẳng hoặc phương pháp phù hợp với thời hạn cam kết. Phần phí chưa phân bổ cuối kỳ được trình bày trên khoản mục "Doanh thu chưa thực hiện" trên bảng cân đối kế toán của ngân hàng. Trường hợp ngân hàng phải thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh (do khách hàng vi phạm nghĩa vụ với bên thụ hưởng), phí đã thu không được hoàn trả và ngân hàng chuyển sang quy trình thu hồi nợ đối với khách hàng.

Phân biệt phí bảo lãnh với các khoản phí liên quan

Trong nghiệp vụ bảo lãnh, ngoài phí bảo lãnh chính, khách hàng còn phải thanh toán một số khoản chi phí khác mà ứng viên cần phân biệt rõ khi làm bài thi ngân hàng:

• Phí cam kết (commitment fee): là khoản phí thu trên phần dư nợ bảo lãnh chưa sử dụng (đối với hạn mức bảo lãnh), nhằm khuyến khích khách hàng sử dụng hạn mức đã cấp thay vì giữ chiếm vốn của ngân hàng.
• Phí sửa đổi bảo lãnh (amendment fee): thu khi khách hàng có yêu cầu sửa đổi nội dung cam kết bảo lãnh đã phát hành như tăng giá trị, kéo dài thời hạn hoặc thay đổi điều kiện bảo lãnh.
• Phí phát hành bảo lãnh (issuance fee): một số ngân hàng áp dụng phí cố định cho mỗi lần phát hành bảo lãnh, cộng thêm vào phí bảo lãnh tính theo tỷ lệ phần trăm.
• Phí xác nhận bảo lãnh (confirmation fee): phát sinh khi có ngân hàng thứ hai (thường là ngân hàng nước ngoài) xác nhận lại cam kết bảo lãnh của ngân hàng phát hành nhằm tăng độ tin cậy cho bên thụ hưởng, đặc biệt trong bảo lãnh quốc tế theo UCP 600 và ISP98.
• Chi phí thế chấp, công chứng, đăng ký tài sản đảm bảo: là chi phí pháp lý do khách hàng chịu, không phải doanh thu phí dịch vụ của ngân hàng nhưng thường được quy định rõ trong hợp đồng bảo lãnh.

Lưu ý khi xử lý nghiệp vụ phí bảo lãnh tại ngân hàng thương mại

Khi xử lý nghiệp vụ bảo lãnh, nhân viên ngân hàng cần lưu ý một số điểm quan trọng để đảm bảo tuân thủ quy định nội bộ và quy định pháp luật. Phí bảo lãnh phải được thể hiện rõ ràng, minh bạch trong hợp đồng bảo lãnh, thư bảo lãnh và các phụ lục điều chỉnh liên quan; không được thu ngoài, thu thêm các khoản phí không có trong thỏa thuận ban đầu. Trường hợp thay đổi mức phí, ngân hàng cần thông báo bằng văn bản và được khách hàng chấp thuận trước khi áp dụng. Ngoài ra, phí bảo lãnh phải được niêm yết công khai theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước về biểu phí dịch vụ ngân hàng, đảm bảo nguyên tắc minh bạch và công bằng đối với khách hàng.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về nghiệp vụ bảo lãnh và tài chính ngân hàng.