Phương pháp khấu trừ thuế GTGT là gì?

Phương pháp khấu trừ thuế GTGT

Phương pháp khấu trừ thuế Giá trị gia tăng (GTGT) là một trong hai phương pháp tính thuế GTGT được quy định trong luật thuế Việt Nam, áp dụng phổ biến cho các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế đáp ứng điều kiện theo quy định. Theo phương pháp này, số thuế GTGT phải nộp trong kỳ tính thuế được xác định bằng công thức:

Số thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra − Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ

Trong đó, thuế GTGT đầu ra là tổng số thuế GTGT ghi trên hóa đơn GTGT bán hàng hóa, dịch vụ; thuế GTGT đầu vào được khấu trừ là tổng số thuế GTGT ghi trên hóa đơn GTGT mua vào, trên chứng từ nộp thuế GTGT của hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu và các chứng từ khác theo quy định. Khi số thuế đầu vào lớn hơn số thuế đầu ra, phần chênh lệch được hoàn thuế hoặc khấu trừ vào kỳ tiếp theo theo quy định.

Đối tượng áp dụng

Theo Luật Thuế giá trị gia tăng hiện hành, phương pháp khấu trừ thuế áp dụng cho các đối tượng sau:

• Doanh nghiệp, hợp tác xã đang hoạt động kinh doanh, có doanh thu từ bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ trong kỳ tính thuế từ một tỷ đồng trở lên (trừ trường hợp đăng ký tự nguyện áp dụng).
• Doanh nghiệp, hợp tác xã đang hoạt động kinh doanh, có doanh thu từ bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ trong kỳ tính thuế dưới một tỷ đồng nhưng đã đăng ký tự nguyện áp dụng phương pháp khấu trừ thuế. Việc đăng ký được thực hiện tại cơ quan thuế quản lý trực tiếp và phải thực hiện liên tục trong ít nhất hai năm tính thuế.
• Tổ chức kinh tế khác (gồm cả đơn vị sự nghiệp công lập có thu tiền bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ), tổ chức nước ngoài, cá nhân nước ngoài kinh doanh tại Việt Nam có hoạt động mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ chịu thuế GTGT.
• Cơ sở kinh doanh đang hoạt động nhập khẩu trực tiếp và bán ra hàng hóa, bao gồm cả doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Các đối tượng không thuộc trường hợp trên sẽ áp dụng phương pháp tính thuế trên doanh thu (phương pháp tỷ lệ phần trăm trên doanh thu).

Điều kiện khấu trừ thuế đầu vào

Để thuế GTGT đầu vào được khấu trừ, hóa đơn GTGT hoặc chứng từ tương đương phải đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

• Có hóa đơn GTGT hợp pháp theo quy định của pháp luật về hóa đơn, hoặc chứng từ nộp thuế GTGT của hàng hóa nhập khẩu, hoặc chứng từ do cơ quan thuế cấp cho doanh nghiệp trong trường hợp mua hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân nước ngoài không có giấy phép kinh doanh tại Việt Nam.
• Có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (chuyển khoản qua ngân hàng) đối với hàng hóa, dịch vụ mua vào có giá trị từ hai mươi triệu đồng trở lên, trừ trường hợp tổng giá trị hàng hóa, dịch vụ mua vào từng lần dưới hai mươi triệu đồng. Quy định này giúp cơ quan thuế kiểm soát dòng tiền và xác minh tính trung thực của giao dịch.
• Hàng hóa, dịch vụ mua vào sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT. Nếu sử dụng cho hoạt động không chịu thuế hoặc không phục vụ sản xuất kinh doanh thì thuế đầu vào không được khấu trừ.

Lưu ý quan trọng: một số trường hợp dù có hóa đơn nhưng thuế đầu vào không được khấu trừ, ví dụ: hàng hóa, dịch vụ dùng cho khách hàng thưởng, quảng cáo, khuyến mại; hàng hóa, dịch vụ dùng để tặng, biếu, cho, trao đổi; hàng hóa, dịch vụ dùng cho hoạt động phúc lợi trừ các khoản chi phúc lợi cho người lao động được trang bị đồng phục (bao gồm cả mũ nón, giày dép) đến mức tối thiểu phục vụ trực tiếp cho quá trình làm việc.

Cách xác định thuế đầu ra

Thuế GTGT đầu ra được xác định bằng giá tính thuế GTGT của hàng hóa, dịch vụ chịu thuế bán ra nhân với thuế suất thuế GTGT áp dụng cho từng loại hàng hóa, dịch vụ. Các mức thuế suất phổ biến hiện hành gồm:

• Mức thuế suất 0 phần trăm: áp dụng cho hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu, hoạt động xây dựng lắp đặt công trình cho đối tượng ở ngoài Việt Nam, vận tải quốc tế và một số dịch vụ liên quan đến xuất khẩu.
• Mức thuế suất 5 phần trăm: áp dụng cho nhiều mặt hàng thiết yếu như nước sạch, sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản chưa qua chế biến, dịch vụ y tế, giáo dục, vận tải công cộng nội tỉnh.
• Mức thuế suất 8 phần trăm (theo chính sách tạm thời hiện hành): áp dụng cho một số nhóm hàng hóa, dịch vụ nhất định theo nghị quyết của Quốc hội.
• Mức thuế suất 10 phần trăm: áp dụng cho hầu hết hàng hóa, dịch vụ còn lại không quy định tại các mức trên.

Giá tính thuế GTGT đối với hàng hóa, dịch vụ bán ra là giá bán chưa có thuế GTGT, không gồm các khoản giảm giá, chiết khấu thương mại. Riêng đối với hàng hóa nhập khẩu, giá tính thuế là giá nhập khẩu tại cửa khẩu cộng thuế nhập khẩu và các khoản thuế, phí khác theo quy định.

Kỳ tính thuế và thời điểm xác định thuế

Kỳ tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ được quy định:

• Đối với doanh nghiệp khai thuế theo tháng: kỳ tính thuế là tháng dương lịch, thời hạn nộp hồ sơ khai thuế chậm nhất là ngày 20 của tháng tiếp theo tháng phát sinh nghĩa vụ thuế.
• Đối với doanh nghiệp khai thuế theo quý: kỳ tính thuế là quý dương lịch, thời hạn nộp hồ sơ chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng đầu quý tiếp theo. Doanh nghiệp đáp ứng tiêu chí khai thuế theo quý theo quy định sẽ được phân loại và áp dụng.

Thời điểm xác định thuế GTGT đầu ra là thời điểm giao dịch phát sinh theo từng trường hợp: đối với bán hàng hóa là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng hàng hóa cho người mua; đối với cung cấp dịch vụ là thời điểm hoàn thành việc cung ứng dịch vụ hoặc thời điểm lập hóa đơn cung cấp dịch vụ; đối với hoạt động xây dựng, lắp đặt là giá trị công trình, hạng nghiệm thu hoặc giá trị tạm tính theo hợp đồng.

Ưu điểm và nhược điểm của phương pháp

Ưu điểm nổi bật của phương pháp khấu trừ là đảm bảo tính trung lập của thuế trong chuỗi sản xuất kinh doanh, mỗi khâu chỉ đóng thuế trên phần giá trị gia tăng do mình tạo ra. Điều này khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển sản xuất, đồng thời hạn chế tình trạng cộng gộp thuế vào giá thành sản phẩm. Nhà nước có thể kiểm soát chặt chẽ nguồn thu ngân sách thông qua hệ thống hóa đơn, chứng từ.

Tuy nhiên, phương pháp này cũng có một số hạn chế: đòi hỏi hệ thống kế toán, quản lý hóa đơn chặt chẽ và có chuyên môn cao; doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt chế độ chứng từ và khai báo; chi phí tuân thủ thuế ban đầu khá lớn đối với doanh nghiệp nhỏ. Phương pháp khấu trừ cũng dễ bị lợi dụng nếu không có hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, ví dụ tình trạng mua bán hóa đơn khống để hợp thức hóa chi phí.

Ví dụ minh họa

Một doanh nghiệp sản xuất trong tháng 5 có số liệu như sau:

• Doanh thu bán hàng hóa (chưa có thuế): 1.500.000.000 đồng, áp dụng thuế suất 10 phần trăm, thuế đầu ra = 150.000.000 đồng.
• Thuế GTGT đầu vào của nguyên vật liệu, hàng hóa mua vào trong tháng (có hóa đơn hợp lệ, thanh toán qua ngân hàng, sử dụng cho sản xuất): 95.000.000 đồng.

Số thuế GTGT phải nộp trong tháng 5 = 150.000.000 − 95.000.000 = 55.000.000 đồng. Nếu trong tháng 6, doanh nghiệp giảm doanh thu khiến thuế đầu ra chỉ là 80.000.000 đồng nhưng thuế đầu vào là 100.000.000 đồng, thì thuế phải nộp = 80.000.000 − 100.000.000 = −20.000.000 đồng. Số âm này có thể được khấu trừ vào kỳ sau hoặc doanh nghiệp đủ điều kiện có thể đề nghị hoàn thuế theo quy định.

Lưu ý khi áp dụng

• Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ mua vào tối thiểu trong thời hạn 5 năm kể từ ngày phát hành để phục vụ công tác kiểm tra, thanh tra thuế.
• Khi có hàng hóa bị mất, hư hỏng không do nguyên nhân bất khả kháng, doanh nghiệp phải tính và nộp thuế GTGT đầu ra đối với phần hàng hóa này, đồng thời không được khấu trừ thuế đầu vào tương ứng.
• Trường hợp doanh nghiệp thay đổi phương pháp tính thuế (từ khấu trừ sang trực tiếp hoặc ngược lại) phải thông báo cho cơ quan thuế và thực hiện theo trình tự thời gian quy định.
• Hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng thường sử dụng nhiều giao dịch chịu thuế GTGT (như phí dịch vụ, phí tư vấn) nên việc áp dụng đúng phương pháp khấu trừ và quản lý hóa đơn đầu vào có ý nghĩa quan trọng trong việc tối ưu chi phí thuế hợp pháp.

Khấu trừ thuế đầu vào đối với tổ chức tín dụng

Đối với các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại, phương pháp khấu trừ thuế GTGT thường được áp dụng do đáp ứng điều kiện doanh thu. Tuy nhiên, cần lưu ý một số hoạt động đặc thù:

• Hoạt động cho vay, nhận tiền gửi có kỳ hạn không thuộc đối tượng chịu thuế GTGT theo quy định (trừ một số khoản phí liên quan chịu thuế).
• Các dịch vụ như tư vấn tài chính, phát hành thẻ, bảo lãnh, thanh toán, chuyển tiền thường chịu thuế suất 10 phần trăm.
• Ngân hàng cần phân tách rõ doanh thu chịu thuế và không chịu thuế để xác định thuế đầu vào được khấu trừ tương ứng.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về thuế và kế toán.