Quyền chọn mua (Call Option)
Quyền chọn mua (tiếng Anh: Call Option) là một hợp đồng phái sinh tài chính, theo đó người mua quyền (holder) được quyền, nhưng không bắt buộc, mua một loại tài sản cơ sở — trong bối cảnh ngoại hối là một cặp tiền tệ hoặc một lượng ngoại tệ cụ thể — tại một mức giá thực hiện (strike price) đã thỏa thuận trước, vào một ngày đáo hạn xác định (đối với quyền chọn kiểu châu Âu) hoặc trước ngày đáo hạn (đối với quyền chọn kiểu Mỹ). Để có được quyền này, người mua phải trả một khoản phí gọi là phí quyền chọn (premium) cho người bán quyền (writer). Khi mua quyền chọn mua ngoại tệ, nhà đầu tư kỳ vọng giá ngoại tệ đó sẽ tăng trong tương lai; nếu giá thị trường tại thời điểm thực hiện cao hơn giá thực hiện, người nắm giữ có lãi, ngược lại họ có thể để quyền hết hạn và chỉ mất khoản phí đã trả.
Đặc điểm chính của quyền chọn mua ngoại tệ
- Quyền, không phải nghĩa vụ: Người mua quyền được quyết định có thực hiện hay không; nếu thị trường đi ngược dự đoán, quyền có thể bị bỏ qua.
- Giá thực hiện (strike price): Là tỷ giá đã chốt trong hợp đồng, làm cơ sở để xác định lãi/lỗ khi đáo hạn.
- Phí quyền chọn (premium): Chi phí trả trước để sở hữu quyền, là thu nhập của người bán quyền bất kể kết quả.
- Ngày đáo hạn (expiry date): Mốc thời gian cuối cùng quyền còn hiệu lực.
- Giá trị nội tại (intrinsic value): Phần giá trị của quyền tại thời điểm hiện tại, được tính bằng hiệu giữa tỷ giá thị trường và giá thực hiện (nếu dương).
- Giá trị thời gian (time value): Phần giá trị phản ánh xác suất giá thị trường sẽ biến động có lợi trước ngày đáo hạn.
Ví dụ minh họa trong thị trường ngoại hối
Một doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam dự kiến sau 3 tháng sẽ nhận 100.000 USD từ đối tác. Để phòng ngừa rủi ro tỷ giá USD/VND tăng mạnh, doanh nghiệp mua quyền chọn mua USD với giá thực hiện 25.000 VND/USD và phí quyền chọn 200 VND/USD (tương đương 20 triệu VND cho cả hợp đồng).
- Nếu đến ngày đáo hạn, tỷ giá thị trường là 25.500 VND/USD, doanh nghiệp thực hiện quyền, mua USD với giá 25.000 VND/USD, tiết kiệm được 50 VND/USD so với thị trường, tức 5 triệu VND. Trừ phí 20 triệu VND, lỗ ròng 15 triệu VND.
- Nếu tỷ giá giảm xuống 24.500 VND/USD, doanh nghiệp không thực hiện quyền, mua USD trên thị trường tự do với giá rẻ hơn, chỉ chịu lỗ phí 20 triệu VND.
Ví dụ trên cho thấy quyền chọn mua hoạt động như một "bảo hiểm tỷ giá" — chi phí cố định trước, hạn chế thua lỗ nhưng vẫn hưởng lợi nếu thị trường biến động thuận chiều.
Phân biệt quyền chọn mua và quyền chọn bán
- Quyền chọn mua (Call): Quyền được mua tài sản cơ sở; phù hợp khi kỳ vọng giá tăng.
- Quyền chọn bán (Put): Quyền được bán tài sản cơ sở; phù hợp khi kỳ vọng giá giảm.
- Cả hai đều có cấu trúc phí và đáo hạn tương tự; khác biệt nằm ở chiều biến động giá mà nhà đầu tư muốn phòng vệ.
Vai trò đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư
- Doanh nghiệp xuất khẩu: Thường mua quyền chọn bán (put) để bảo hiểm giá bán ngoại tệ trong tương lai; quyền chọn mua (call) hữu ích cho doanh nghiệp nhập khẩu cần mua ngoại tệ để thanh toán.
- Nhà đầu tư: Sử dụng quyền chọn mua để đầu cơ vào chiều tăng của tỷ giá với vốn ban đầu thấp (đòn bẩy), hoặc kết hợp nhiều quyền chọn để tạo chiến lược phức tạp (spread, straddle, butterfly).
- Ngân hàng và tổ chức tài chính: Cung cấp quyền chọn như một sản phẩm phái sinh cho khách hàng doanh nghiệp, đồng thời sử dụng để phòng ngừa rủi ro trên danh mục ngoại tệ.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Khi nào một quyền chọn mua ngoại tệ được gọi là có giá trị nội tại (in-the-money)? Quyền chọn mua có giá trị nội tại khi tỷ giá thị trường tại thời điểm đánh giá cao hơn giá thực hiện. Ví dụ quyền chọn mua USD với strike 25.000 VND/USD sẽ in-the-money nếu tỷ giá giao ngay là 25.300 VND/USD. Khi đó, giá trị nội tại bằng 300 VND/USD; phần chênh lệch còn lại của phí quyền chọn so với giá trị nội tại chính là giá trị thời gian.
Hỏi: Nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam có được phép giao dịch quyền chọn ngoại tệ trực tiếp trên thị trường không? Theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước, thị trường phái sinh ngoại hối tại Việt Nam hiện chủ yếu phục vụ các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp có nhu cầu phòng ngừa rủi ro. Nhà đầu tư cá nhân muốn tiếp cận sản phẩm quyền chọn ngoại tệ thường phải thông qua các công ty chứng khoán có giấy phép hoặc qua các sàn quốc tế, đồng thời cần lưu ý các quy định quản lý ngoại hối và thuế liên quan.
Hỏi: Phí quyền chọn (premium) được hình thành bởi những yếu tố nào? Phí quyền chọn chịu ảnh hưởng bởi năm yếu tố chính: (1) giá thực hiện so với tỷ giá giao ngay; (2) thời gian còn lại đến đáo hạn; (3) mức độ biến động kỳ vọng của cặp tiền tệ; (4) lãi suất chênh lệch giữa hai đồng tiền trong cặp; (5) loại quyền chọn (kiểu Mỹ hay châu Âu). Trong đó, biến động kỳ vọng là yếu tố thường tác động mạnh nhất: khi thị trường dự báo tỷ giá sẽ biến động lớn, phí quyền chọn có xu hướng tăng.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về tài chính, ngân hàng hoặc pháp luật.