Huy động vốn bền vững
Huy động vốn bền vững là chiến lược quản trị nguồn vốn của các tổ chức tín dụng theo hướng duy trì sự ổn định, cân đối và đa dạng hóa cơ cấu nguồn tiền đến, nhằm đảm bảo khả năng thanh khoản dài hạn, giảm thiểu rủi ro tập trung vào một kênh huy động duy nhất, đồng thời hạn chế tác động tiêu cực từ biến động thị trường hoặc chính sách tiền tệ. Một chiến lược huy động vốn bền vững không chỉ đơn thuần là tìm cách gia tăng tổng số tiền huy động được, mà còn chú trọng đến cơ cấu kỳ hạn, thành phần khách hàng, kênh phân phối và mối quan hệ giữa chi phí vốn với chiến lược tăng trưởng tín dụng của ngân hàng.
Các trụ cột của huy động vốn bền vững
Thứ nhất, đa dạng hóa nguồn vốn. Một ngân hàng theo đuổi huy động vốn bền vững thường khai thác đồng thời nhiều kênh, bao gồm: tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn, tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi của tổ chức tín dụng khác, phát hành chứng chỉ tiền gửi, huy động qua thị trường liên ngân hàng, vốn vay từ các tổ chức tài chính quốc tế (ODA, IFC, ADB…), phát hành trái phiếu ngân hàng và huy động qua nền tảng công nghệ (ngân hàng số, ví điện tử liên kết). Việc phụ thuộc quá 60–70% vào một kênh duy nhất, ví dụ tiền gửi kỳ hạn cá nhân, được xem là tín hiệu cảnh báo về rủi ro tập trung nguồn vốn.
Thứ hai, cân đối cơ cấu kỳ hạn. Huy động vốn bền vững ưu tiên duy trì tỷ trọng hợp lý giữa nguồn vốn ngắn hạn (dưới 12 tháng), trung hạn và dài hạn (trên 12 tháng). Cơ cấu kỳ hạn hợp lý giúp ngân hàng quản trị rủi ro thanh khoản, tránh tình trạng đảo nợ liên tục giữa các kỳ hạn ngắn để tài trợ cho các khoản cho vay dài hạn — một trong những nguyên nhân sâu xa dẫn đến khủng hoảng thanh khoản ở nhiều tổ chức tín dụng trên thế giới.
Thứ ba, ổn định cơ sở khách hàng. Nguồn vốn bền vững đến từ lượng khách hàng trung thành, có quan hệ giao dịch thường xuyên (tài khoản lương, tiết kiệm gửi góp, thanh toán không dùng tiền mặt). Theo số liệu thống kê ngành ngân hàng Việt Nam, nhóm khách hàng cá nhân gửi tiết kiệm có kỳ hạn từ 12 tháng trở lên thường có tỷ lệ tái gửi đạt 60–75% sau đáo hạn, tạo nguồn vốn ổn định cho ngân hàng.
Chỉ tiêu đo lường mức độ bền vững trong huy động vốn
Để đánh giá một chiến lược huy động vốn có bền vững hay không, các ngân hàng thường theo dõi các chỉ tiêu sau:
- Tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn CASA (Current Account Savings Account): tỷ lệ CASA cao cho thấy nguồn vốn có chi phí thấp và tính ổn định tốt. Trung bình ngành ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2022–2024 duy trì CASA ở mức 18–25%, trong đó một số ngân hàng TMCP cổ phần nhà nước có thể đạt trên 30%.
- Tỷ lệ cho vay trên huy động (Loan-to-Deposit Ratio – LDR): theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ LDR tối đa là 85%, nhằm đảm bảo ngân hàng không sử dụng nguồn vốn huy động vượt quá khả năng cân đối.
- Chỉ số tập trung nguồn vốn (HHI – Herfindahl-Hirschman Index theo kênh huy động): chỉ số càng thấp, mức độ đa dạng hóa càng cao.
- Tỷ lệ tái gửi sau đáo hạn: phản ánh mức độ trung thành của khách hàng gửi tiền.
Yếu tố rủi ro cần quản trị trong huy động vốn bền vững
Huy động vốn bền vững phải đối mặt với nhiều rủi ro nội tại và khách quan, trong đó đáng chú ý gồm: rủi ro lãi suất (khi NHNN điều chỉnh trần lãi suất huy động hoặc thay đổi chính sách tiền tệ, chi phí vốn có thể tăng đột biến); rủi ro thanh khoản (các hiện tượng rút tiền hàng loạt tại một số ngân hàng trong giai đoạn 2022–2023 cho thấy tầm quan trọng của việc duy trì niềm tin khách hàng); rủi ro tập trung (phụ thuộc vào một nhóm khách hàng lớn hoặc một kênh huy động duy nhất); và rủi ro uy tín (tin đồn tiêu cực có thể khiến ngân hàng mất một lượng lớn tiền gửi chỉ trong vài ngày).
Để quản trị các rủi ro này, các ngân hàng thường xây dựng hệ thống cảnh báo sớm (Early Warning System), duy trì tỷ lệ dự trữ thanh khoản phù hợp, đồng thời đa dạng hóa hoạt động truyền thông, chăm sóc khách hàng và phát triển các sản phẩm giữ chân khách hàng như tiết kiệm trực tuyến, combo dịch vụ ngân hàng bán lẻ.
Vai trò của công nghệ và ESG trong huy động vốn bền vững
Xu hướng hiện nay cho thấy huy động vốn bền vững ngày càng gắn liền với chuyển đổi số và tiêu chí ESG (Environmental – Social – Governance). Ngân hàng số giúp tiếp cận khách hàng phân tán, giảm chi phí trung gian, tăng tỷ lệ CASA tự nhiên thông qua các giao dịch thanh toán thường xuyên. Bên cạnh đó, việc phát hành trái phiếu xanh, huy động vốn cho các dự án bền vững, hoặc tích hợp tiêu chí ESG vào báo cáo minh bạch ngân hàng đang trở thành yếu tố quan trọng trong chiến lược huy động vốn dài hạn của nhiều ngân hàng Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế ngày càng sâu rộng.
(Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.)