Luật Đầu tư 2020 (sửa đổi 2025)
Luật Đầu tư số 61/2020/QH14 là văn bản pháp lý nền tảng điều chỉnh toàn diện hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam và đầu tư ra nước ngoài. Bản sửa đổi, bổ sung năm 2025 nhằm điều chỉnh một số nội dung nhằm phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện môi trường đầu tư, tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương và nâng cao tính hấp dẫn của Việt Nam trong mắt nhà đầu tư quốc tế. Luật có hiệu lực thay thế Luật Đầu tư 2014 và là khung pháp lý quan trọng nhất mà các tổ chức tín dụng phải tham chiếu khi thẩm định dự án đầu tư cho vay, khi xem xét cấp tín dụng cho doanh nghiệp FDI, hoặc khi khách hàng cá nhân/tổ chức có nhu cầu đầu tư ra nước ngoài.
Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng
Luật Đầu tư 2020 (sửa đổi 2025) áp dụng đối với nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam; nhà đầu tư Việt Nam thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh ra nước ngoài; cơ quan nhà nước có thẩm quyền và các tổ chức, cá nhân liên quan. Luật không điều chỉnh các hoạt động đầu tư kinh doanh của các tổ chức tín dụng hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng, hoạt động đầu tư kinh doanh chứng khoán theo Luật Chứng khoán — một điểm rất hay được hỏi trong đề thi tuyển dụng ngân hàng để phân biệt phạm vi giữa các luật chuyên ngành.
Các hình thức đầu tư chính
Luật quy định rõ các hình thức đầu tư kinh doanh bao gồm: thành lập tổ chức kinh tế (doanh nghiệp, hợp tác xã); góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp của tổ chức kinh tế; đầu tư theo hình thức hợp đồng PPP (đối tác công - tư); đầu tư theo hình thức hợp đồng BCC (hợp đồng hợp tác kinh doanh); và các hình thức khác theo quy định pháp luật. Riêng đối với nhà đầu tư nước ngoài, việc góp vốn mua cổ phần phải tuân thủ thêm các quy định về tỷ lệ sở hữu trong các ngành nghề kinh doanh có điều kiện — đây là cơ sở để ngân hàng kiểm tra tính hợp pháp khi nhận tiền góp vốn hoặc xét duyệt hồ sơ phát hành cổ phiếu.
Bảo đảm đầu tư và chuyển tài sản ra nước ngoài
Một trong những nội dung quan trọng nhất của Luật là chế độ bảo đảm đầu tư. Luật nguyên tắc không quốc hữu hóa tài sản của nhà đầu tư, không cưỡng chế chuyển nhượng tài sản, và bảo đảm quyền chuyển tài sản hợp pháp ra nước ngoài của nhà đầu tư nước ngoài bao gồm: vốn đầu tư, lợi nhuận, cổ tức, tiền thanh lý tài sản, tiền bồi thường, tiền thanh toán hợp đồng. Đối với giao dịch ngoại tệ liên quan, nhà đầu tư thực hiện thông qua ngân hàng thương mại được phép hoạt động ngoại hối. Trong phỏng vấn tín dụng vay vốn, cán bộ tín dụng thường hỏi dòng tiền trả nợ từ nguồn lợi nhuận chuyển về nước để đánh giá khả năng thu hồi nợ đối với khoản vay của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Ngành nghề kinh doanh cấm và ngành nghề có điều kiện
Luật Đầu tư 2020 quy định danh mục 8 ngành nghề cấm đầu tư kinh doanh (như kinh doanh chất ma túy, mại dâm, mua bán phụ nữ, buôn bán vũ khí, kinh doanh mẫu vật có nguồn gốc động vật hoang dã quý hiếm, v.v.). Đồng thời, danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện được quy định chi tiết tại Phụ lục IV (khoảng 227 ngành), ví dụ: kinh doanh bất động sản có điều kiện, dịch vụ tài chính, dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ viễn thông có hạ tầng mạng. Riêng ngành ngân hàng — nhà đầu tư nước tế tham gia thành lập tổ chức tín dụng tại Việt Nam phải đáp ứng điều kiện về tỷ lệ vốn điều lệ tối thiểu theo quy định của Ngân hàng Nhà nước và phải được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận trước khi thực hiện. Đây là nội dung trọng tâm trong bài thi nghiệp vụ ngân hàng.
Ưu đãi đầu tư và thủ tục chấp thuận chủ trương
Luật quy định các ưu đãi đầu tư gồm: miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn giảm thuế nhập khẩu, miễn tiền thuê đất, ưu đãi về khấu hao nhanh, hỗ trợ tín dụng đầu tư. Đối tượng được hưởng ưu đãi gồm: dự án đầu tư thuộc ngành nghề ưu đãi (công nghệ cao, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, giáo dục, y tế...), dự án đầu tư vào địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, dự án có quy mô vốn lớn. Về thủ tục, thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư được phân cấp theo quy mô vốn: Quốc hội chấp thuận dự án ảnh hưởng lớn đến môi trường hoặc sử dụng đất có quy mô lớn; Thủ tướng Chính phủ chấp thuận dự án thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện hoặc có vốn đầu tư nước ngoài lớn; UBND cấp tỉnh chấp thuận dự án còn lại. Khi thẩm định dự án đầu tư cho vay, cán bộ tín dụng cần kiểm tra dự án đã được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư hay chưa, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư có còn hiệu lực, ngành nghề kinh doanh có nằm trong danh mục cấm hoặc có điều kiện hay không.
Ý nghĩa đối với hoạt động ngân hàng
Đối với cán bộ tín dụng và chuyên viên quan hệ khách hàng tại các ngân hàng thương mại như Vietcombank, Luật Đầu tư là một trong các căn cứ pháp lý quan trọng trong quy trình thẩm định dự án đầu tư trước khi cho vay vốn. Cụ thể: khi khách hàng doanh nghiệp đề nghị vay vốn để triển khai dự án đầu tư mới, mở rộng sản xuất, ngân hàng cần kiểm tra dự án đó có phù hợp với quy hoạch ngành, có thuộc ngành nghề cấm đầu tư hoặc ngành nghề có điều kiện hay không, có được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư hay không, có đủ điều kiện hưởng ưu đãi đầu tư hay không. Ngoài ra, đối với giao dịch liên quan đến chuyển vốn đầu tư ra nước ngoài hoặc nhận vốn đầu tư từ nước ngoài, ngân hàng thương mại là kênh trung gian thực hiện các giao dịch ngoại tệ và có trách nhiệm kiểm tra tính hợp pháp của dòng tiền theo quy định pháp luật về đầu tư và pháp luật về ngoại hối. Trong bài thi phỏng vấn vị trí giao dịch viên hoặc chuyên viên khách hàng doanh nghiệp, ứng viên thường được hỏi về vai trò của Luật Đầu tư trong hoạt động cấp tín dụng cho doanh nghiệp FDI, hoặc hỏi các bước thẩm định pháp lý dự án đầu tư.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo tổng quan, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên môn. Đối với các trường hợp cụ thể, vui lòng tham khảo trực tiếp văn bản Luật Đầu tư số 61/2020/QH14 và các văn bản sửa đổi, bổ sung hiện hành.