Luật Đầu tư 2020
Luật Đầu tư 2020 (số 61/2020/QH14) được Quốc hội khóa XIV thông qua ngày 17/06/2020, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2021, thay thế Luật Đầu tư 2014. Đây là văn bản pháp lý nền tảng điều chỉnh toàn diện hoạt động đầu tư kinh doanh trong lãnh thổ Việt Nam và đầu tư ra nước ngoài. Đối với lĩnh vực tài chính ngân hàng, Luật là khung pháp lý tham chiếu quan trọng khi xử lý các nghiệp vụ liên quan đến thành lập tổ chức tín dụng, góp vốn mua cổ phần, mua bán sáp nhập (M&A) ngân hàng, và quản lý vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vào hệ thống ngân hàng thương mại.
Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng
Luật Đầu tư 2020 áp dụng cho tổ chức, cá nhân có hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam; nhà đầu tư nước ngoài thực hiện hoạt động đầu tư tại Việt Nam; tổ chức, cá nhân có hoạt động đầu tư ra nước ngoài. Luật không áp dụng cho các trường hợp đầu tư công, đầu tư của Nhà nước vào doanh nghiệp, hoạt động mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ thông thường, hoạt động của các tổ chức tín dụng quốc tế tại Việt Nam. Đối với ngân hàng thương mại, hoạt động thành lập, mở rộng mạng lưới, góp vốn mua cổ phần đồng thời chịu điều chỉnh bởi Luật Các tổ chức tín dụng và các văn bản hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước.
Ngành nghề cấm đầu tư và ngành nghề đầu tư có điều kiện
Đây là nội dung trọng tâm thường xuất hiện trong các bài thi tuyển dụng ngân hàng và chứng chỉ hành nghề chứng khoán. Luật Đầu tư 2020 quy định rõ:
Ngành nghề cấm đầu tư (Điều 6): gồm 8 nhóm ngành bao gồm kinh doanh các chất ma túy; mại dâm; buôn bán người, mô, xác, bộ phận cơ thể người; hoạt động đa cấp biến tướng; kinh doanh pháo nổ; cho vay nặng lãi; đánh bạc; dịch vụ đòi nợ thuê không đúng quy định.
Ngành nghề kinh doanh có điều kiện (Điều 7): danh mục 227 ngành được liệt kê tại Phụ lục IV của Luật. Lĩnh vực tài chính ngân hàng nằm trong nhóm này, bao gồm: hoạt động ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, kinh doanh vàng, tài chính tiêu dùng, dịch vụ trung gian thanh toán. Điều kiện kinh doanh được quy định tại các luật chuyên ngành và văn bản hướng dẫn, ví dụ: ngân hàng phải được NHNN cấp Giấy phép thành lập và hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng.
Đề thi ngân hàng thường hỏi số lượng cụ thể (8 ngành cấm, 227 ngành có điều kiện) hoặc yêu cầu xác định ngành nào thuộc nhóm cấm/có điều kiện.
Hình thức đầu tư và thủ tục đăng ký
Luật Đầu tư 2020 quy định 5 hình thức đầu tư chính tại Điều 21: (1) Thành lập tổ chức kinh tế; (2) Góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp của doanh nghiệp; (3) Thực hiện dự án đầu tư; (4) Đầu tư theo hình thức hợp đồng PPP (đối tác công tư); (5) Đầu tư theo hình thức hợp đồng BCC (hợp đồng hợp tác kinh doanh). Trong ngân hàng, hình thức (1) áp dụng khi thành lập ngân hàng mới; hình thức (2) phổ biến nhất với M&A ngân hàng hoặc nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần NHTM Việt Nam.
Về thủ tục: nhà đầu tư nước ngoài góp vốn mua cổ phần NHTM phải tuân thủ song song hai hệ thống pháp lý — phải xin chấp thuận của NHNN (theo Luật Các tổ chức tín dụng) và thực hiện thủ tục đăng ký/cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư tại Sở Kế hoạch và Đầu tư hoặc Ban Quản lý khu công nghiệp (theo Luật Đầu tư 2020). Thời hạn cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư là 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Ưu đãi đầu tư và liên hệ ngân hàng
Luật Đầu tư 2020 quy định các ưu đãi gồm: ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp (thuế suất ưu đãi 10% trong 15 năm hoặc 17% trong 10 năm cho dự án đặc biệt khuyến khích đầu tư), miễn giảm thuế nhập khẩu, miễn giảm tiền sử dụng đất, hỗ trợ tín dụng đầu tư. Đối tượng được hưởng ưu đãi gồm dự án trong lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng sạch, giáo dục, y tế, sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ.
Liên hệ thực tiễn ngân hàng: khi thẩm định dự án vay vốn, cán bộ tín dụng cần xác định dự án có thuộc ngành nghề cấm/có điều kiện không, có được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hợp lệ không, có được hưởng ưu đãi thuế hay không để đánh giá rủi ro pháp lý và hiệu quả tài chính. Ngoài ra, room sở hữu nước ngoài tối đa 30% vốn điều lệ NHTM không phải do Luật Đầu tư quy định mà do Luật Các tổ chức tín dụng và văn bản hướng dẫn của NHNN quy định — đây là điểm hay gây nhầm lẫn trong đề thi.
Lưu ý: Nội dung tổng hợp mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên ngành. Đề thi tuyển dụng ngân hàng thường cập nhật theo văn bản sửa đổi, bổ sung mới nhất nên thí sinh cần đối chiếu với bản hiện hành.