Open Banking
Open Banking (Ngân hàng mở) là mô hình hợp tác trong đó các ngân hàng cho phép bên thứ ba có giấy phép (thường là các fintech, công ty công nghệ tài chính) truy cập vào dữ liệu tài chính, sản phẩm và dịch vụ của khách hàng thông qua giao diện lập trình ứng dụng (API – Application Programming Interface) theo tiêu chuẩn bảo mật và sự đồng thuận của chính khách hàng. Mục tiêu cốt lõi của Open Banking là tạo ra một hệ sinh thái tài chính cởi mở, nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mang đến cho người dùng cuối nhiều lựa chọn sản phẩm cá nhân hóa hơn so với mô hình ngân hàng truyền thống khép kín.
Cơ chế hoạt động
Quy trình Open Banking thường diễn ra theo các bước cơ bản: (1) Khách hàng đăng ký dịch vụ tại bên thứ ba (ví dụ: ứng dụng quản lý tài chính cá nhân); (2) Bên thứ ba gửi yêu cầu truy cập dữ liệu đến ngân hàng thông qua API đã chuẩn hóa; (3) Ngân hàng yêu cầu khách hàng xác thực danh tính và cấp quyền đồng ý (consent); (4) Sau khi được cấp quyền, dữ liệu (số dư, lịch sử giao dịch, danh mục sản phẩm) được chuyển sang bên thứ ba trong phạm vi khách hàng cho phép; (5) Khách hàng có thể thu hồi quyền truy cập bất kỳ lúc nào. Toàn bộ luồng dữ liệu phải tuân thủ tiêu chuẩn mã hóa TLS, xác thực OAuth 2.0 và các tiêu chuẩn bảo mật do cơ quan quản lý quy định.
Lợi ích đối với các bên tham gia
Đối với khách hàng: có thể tổng hợp toàn bộ tài khoản từ nhiều ngân hàng trên một giao diện duy nhất, so sánh lãi suất tiền gửi, lãi suất cho vay, phí dịch vụ và lựa chọn sản phẩm phù hợp; trải nghiệm quy trình mở tài khoản, vay tiêu dùng hoặc thanh toán liền mạch hơn. Đối với ngân hàng: giảm chi phí phát triển sản phẩm thông qua hợp tác với fintech, tiếp cận tệp khách hàng mới, tăng tỷ lệ giữ chân khách nhờ hệ sinh thái dịch vụ mở rộng. Đối với fintech và startup: được tiếp cận dữ liệu ngân hàng một cách hợp pháp, từ đó phát triển các sản phẩm như robô tư vấn đầu tư, ứng dụng chấm điểm tín dụng thay thế, ví điện tử liên ngân hàng.
Một số rủi ro và thách thức
Open Banking cũng đặt ra nhiều thách thức cần được quản lý chặt chẽ: (1) Rủi ro an ninh mạng và lộ dữ liệu cá nhân khi dữ liệu được chia sẻ qua nhiều bên; (2) Trách nhiệm pháp lý khi xảy ra sự cố (ngân hàng, bên thứ ba hay khách hàng chịu trách nhiệm chính); (3) Bảo đảm khách hàng hiểu rõ và đồng thuận thật sự tự nguyện (không bị "dark pattern" – thiết kế giao diện đánh lừa); (4) Năng lực kỹ thuật của các ngân hàng nhỏ và vừa trong việc xây dựng hạ tầng API đạt chuẩn; (5) Khung pháp lý và tiêu chuẩn dữ liệu cần đồng bộ giữa các quốc gia.
Tình hình tại Việt Nam và quốc tế
Trên thế giới, Open Banking đã được thể chế hóa mạnh mẽ tại Vương quốc Anh thông qua CMA (Competition and Markets Authority) từ năm 2018, tại Liên minh châu Âu qua PSD2 (Payment Services Directive 2) có hiệu lực từ tháng 1/2018, tại Úc thông qua Consumer Data Right (CDR) ban hành năm 2019, và tại Brazil với hệ thống Open Finance do Ngân hàng Trung ương Brazil triển khai từ năm 2021. Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước đã và đang xây dựng Đề án Ngân hàng mở, ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật API cho ngành ngân hàng và khuyến khích các ngân hàng thương mại triển khai Open API. Một số ngân hàng lớn như Techcombank, VPBank, MB, TPBank đã công bố cổng Open API dành cho đối tác fintech và doanh nghiệp. Xu hướng tiếp theo là Open Finance mở rộng sang dữ liệu bảo hiểm, chứng khoán, quỹ đầu tư và cuối cùng là Open Data trong toàn bộ nền kinh tế số.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc tài chính chuyên nghiệp. Người đọc nên cập nhật các quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các cơ quan có thẩm quyền khi áp dụng các khái niệm này trong thực tiễn.