Tài sản cố định hữu hình
Tài sản cố định hữu hình là loại tài sản có hình thái vật chất cụ thể, được doanh nghiệp sử dụng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, cung cấp dịch vụ hoặc cho thuê, cho mượn, quản lý... với thời gian sử dụng hữu ích ước tính trên một năm. Tiêu chuẩn này giúp phân biệt tài sản cố định với các công cụ, dụng cụ, hàng hóa hay vật liệu chỉ mang tính chất tiêu hao trong ngắn hạn. Ví dụ điển hình bao gồm: nhà xưởng, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, thiết bị văn phòng, cây cối lâu năm, đàn gia súc sinh sản, kết cấu hạ tầng... Ngược lại, các tài sản như bản quyền, thương hiệu, phần mềm (trong nhiều trường hợp) lại thuộc nhóm tài sản cố định vô hình. Việc phân loại đúng tài sản cố định hữu hình có ý nghĩa quan trọng trong ghi nhận ban đầu, trích khấu hao, lập báo cáo tài chính và tính toán nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.
Tiêu chuẩn ghi nhận tài sản cố định hữu hình
Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam hiện hành, một tài sản được ghi nhận là tài sản cố định hữu hình khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau:
- Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó.
- Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách đáng tin cậy, có hóa đơn, chứng từ hợp pháp hoặc có căn cứ hợp lý.
- Thời gian sử dụng hữu ích ước tính trên một năm.
- Có giá trị từ 30.000.000 đồng (ba mươi triệu đồng) trở lên theo quy định hiện hành của Bộ Tài chính về chế độ tài chính. Một số doanh nghiệp có thể quy định ngưỡng giá trị cao hơn trong chính sách kế toán nội bộ, miễn đảm bảo tính nhất quán.
Các tài sản có giá trị dưới ngưỡng trên nhưng thời gian sử dụng trên một năm thì được phân loại vào công cụ, dụng cụ và phân bổ dần vào chi phí sản xuất kinh doanh.
Cách xác định nguyên giá tài sản cố định hữu hình
Nguyên giá tài sản cố định hữu hình được xác định tùy thuộc vào nguồn hình thành:
- Mua sắm: Nguyên giá bao gồm giá mua (chưa có thuế GTGT đầu vào được khấu trừ), các khoản thuế không hoàn lại, chi phí vận chuyển, lắp đặt, chạy thử... trừ các khoản chiết khấu thương mại và giảm giá.
- Tự xây dựng: Bao gồm toàn bộ chi phí xây dựng, nguyên vật liệu, nhân công trực tiếp, chi phí lắp đặt, chạy thử và các chi phí chung phân bổ hợp lý.
- Được cấp, được điều chuyển: Xác định theo giá trị còn lại trên sổ sách kế toán của đơn vị giao hoặc theo quyết định giao.
- Trao đổi: Là giá trị hợp lý của tài sản mang đi trao đổi tại thời điểm phát sinh, cộng các khoản phải trả thêm (nếu có).
- Cho tặng, biếu, tặng: Xác định theo giá thị trường của tài sản tại thời điểm nhận.
Phương pháp trích khấu hao
Doanh nghiệp có nhiều phương pháp trích khấu hao tài sản cố định hữu hình, trong đó phổ biến gồm:
- Khấu hao đường thẳng: Phân bổ nguyên giá đều cho số năm sử dụng hữu ích. Phương pháp này được sử dụng phổ biến nhất vì đơn giản và phù hợp với nhiều loại tài sản.
- Khấu hao theo số dư giảm dần có điều chỉnh: Áp dụng với một số tài sản như máy móc, thiết bị công nghệ có mức độ hao mòn nhanh ở giai đoạn đầu.
- Khấu hao theo sản lượng: Dựa trên sản lượng thực tế so với tổng công suất thiết kế, phù hợp với phương tiện vận tải, máy móc khai thác.
Doanh nghiệp phải thông báo với cơ quan thuế phương pháp khấu hao áp dụng và đảm bảo nhất quán trong suốt quá trình sử dụng tài sản. Thời gian trích khấu hao tối thiểu và tối đa cho từng nhóm tài sản được quy định cụ thể theo khung thời gian của Bộ Tài chính.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Một chiếc máy tính xách tay trị giá 25 triệu đồng có được coi là tài sản cố định hữu hình không?
Trả lời: Theo quy định hiện hành, tài sản cố định hữu hình cần có giá trị từ 30 triệu đồng trở lên. Do đó, chiếc máy tính trị giá 25 triệu đồng không đủ tiêu chuẩn ghi nhận là tài sản cố định mà được phân loại là công cụ, dụng cụ và phân bổ vào chi phí trong vòng 2 đến 3 năm (hoặc phân bổ một lần nếu giá trị nhỏ). Tuy nhiên, doanh nghiệp có thể quy định ngưỡng giá trị cao hơn trong chính sách kế toán nội bộ nhưng không được thấp hơn mức 30 triệu đồng.
Hỏi: Khi nào tài sản cố định hữu hình phải thực hiện kiểm kê và đánh giá lại giá trị?
Trả lời: Doanh nghiệp phải kiểm kê tài sản cố định định kỳ hàng năm trước khi lập báo cáo tài chính để đối chiếu giữa sổ sách và thực tế. Việc đánh giá lại giá trị tài sản cố định hữu hình chỉ thực hiện khi có quyết định của Nhà nước (đối với doanh nghiệp nhà nước), khi tài sản được dùng để góp vốn liên doanh, hoặc khi có biến động lớn về giá thị trường ảnh hưởng trọng yếu đến giá trị tài sản.
Hỏi: Tài sản cố định hữu hình đang sử dụng nhưng bị hư hỏng nặng, không còn sử dụng được thì xử lý như thế nào trên sổ sách kế toán?
Trả lời: Khi tài sản cố định hữu hình bị hư hỏng không thể khắc phục được chức năng sử dụng, doanh nghiệp thành lập hội đồng đánh giá và lập biên bản thanh lý. Phần giá trị còn lại chưa khấu hao hết được ghi nhận vào chi phí khác hoặc chi phí quản lý doanh nghiệp tùy theo nguyên nhân. Nếu tài sản bị mất, hủy hoại do thiên tai, hỏa hoạn hay các nguyên nhân bất khả kháng, phần giá trị còn lại được bù đắp từ nguồn bồi thường (nếu có) và phần chênh lệch hạch toán vào chi phí khác.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về kế toán, thuế và pháp luật. Người đọc nên tra cứu văn bản pháp luật hiện hành và tham khảo ý kiến kế toán viên, kiểm toán viên khi áp dụng vào tình huống cụ thể.