Thôi việc (Resignation / Voluntary Termination)
Thôi việc là thuật ngữ pháp lý - hành chính chỉ việc chấm dứt quan hệ công vụ đối với công chức. Theo quy định hiện hành, thôi việc được chia thành hai trường hợp: (1) thôi việc theo nguyện vọng cá nhân - công chức tự nguyện làm đơn xin thôi việc và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận; (2) thôi việc do không đáp ứng yêu cầu công vụ - áp dụng với công chức không hoàn thành nhiệm vụ hoặc không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ở mức phải chấm dứt quan hệ công vụ. Cần lưu ý phân biệt thôi việc (vốn là biện pháp quản lý nhân sự, có thể xuất phát từ chủ động của cá nhân) với buộc thôi việc - hình thức kỷ luật nặng nhất theo quy định tại Điều 36 Luật Cán bộ, công chức. Trong khuôn khổ ngân hàng - tài chính, thuật ngữ "thôi việc" còn được sử dụng rộng rãi hơn để chỉ việc nhân viên (không phải công chức) chấm dứt hợp đồng lao động theo nguyện vọng cá nhân, tuân theo Bộ luật Lao động và nội quy lao động của tổ chức tín dụng.
Điều kiện và quy trình thôi việc đối với công chức
Đối với trường hợp thôi việc theo nguyện vọng cá nhân, công chức cần đáp ứng các điều kiện sau: (i) đang trong thời gian công tác, không thuộc diện đang bị xem xét kỷ luật, đang trong giai đoạn tạm giam hoặc chưa đủ thời gian công tác tối thiểu theo quy định; (ii) có đơn xin thôi việc với lý do rõ ràng. Quy trình cụ thể: công chức nộp đơn xin thôi việc cho cơ quan sử dụng công chức (thường qua bộ phận tổ chức cán bộ); cơ quan có thẩm quyền xem xét và phải có văn bản trả lời trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận đơn. Nếu đồng ý, cơ quan ban hành quyết định thôi việc và thực hiện các thủ tục liên quan (trả sổ bảo hiểm xã hội, thanh quyết toán các chế độ...); nếu không đồng ý, phải nêu rõ lý do bằng văn bản.
Trường hợp thôi việc do không đáp ứng yêu cầu
Thôi việc trong trường hợp này mang tính chất quản lý hơn là kỷ luật, áp dụng khi công chức vi phạm một trong các tiêu chí: không hoàn thành nhiệm vụ được giao trong thời gian dài; không đạt yêu cầu về năng lực, trình độ chuyên môn sau khi đã được đào tạo, bồi dưỡng; bị giảm sút sức khỏe không thể đảm nhận nhiệm vụ (có xác nhận của cơ quan y tế). Trước khi ra quyết định thôi việc, cơ quan có thẩm quyền thường phải tổ chức đánh giá, xếp loại công chức và đưa ra cảnh báo trước. So với buộc thôi việc (hình thức kỷ luật buộc phải áp dụng khi có hành vi vi phạm nghiêm trọng), thôi việc do không đáp ứng yêu cầu có tính chất "nhẹ nhàng" hơn và thường không ảnh hưởng đến quá trình công tác sau này của công chức.
Phân biệt thôi việc với các hình thức chấm dứt quan hệ công vụ khác
Trong hệ thống pháp lý về cán bộ, công chức, có nhiều hình thức chấm dứt quan hệ công vụ, dễ gây nhầm lẫn: (1) Thôi việc - biện pháp quản lý, có thể theo nguyện vọng hoặc do không đáp ứng yêu cầu, công chức vẫn được hưởng chế độ bảo hiểm xã hội; (2) Buộc thôi việc - hình thức kỷ luật nặng nhất, áp dụng với hành vi vi phạm nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng đến quyền lợi bảo hiểm xã hội; (3) Miễn nhiệm - áp dụng với chức vụ do bổ nhiệm, không phải chấm dứt quan hệ công vụ; (4) Hết tuổi nghỉ hưu - chấm dứt theo quy trình tự nhiên. Đối với nhân viên ngân hàng (không phải công chức), thôi việc thường đồng nghĩa với "nghỉ việc" theo Bộ luật Lao động, áp dụng Điều 36 (đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động) với thời hạn báo trước tùy loại hợp đồng.
Thôi việc trong ngành ngân hàng - điểm cần lưu ý
Đối với nhân viên làm việc tại các ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư... (không thuộc diện cán bộ, công chức), thôi việc được điều chỉnh bởi Bộ luật Lao động và nội quy lao động của tổ chức. Một số điểm đặc thù ngành ngân hàng: (i) nhiều tổ chức tín dụng quy định thời gian báo trước dài hơn pháp luật lao động (thường 30 - 60 ngày đối với vị trí quản lý); (ii) có điều khoản hạn chế cạnh tranh (non-compete) - nhân viên thôi việc không được làm việc cho đối thủ cạnh tranh trong một thời gian nhất định; (iii) nghĩa vụ bảo mật thông tin khách hàng và bí mật nội bộ vẫn có hiệu lực sau khi thôi việc; (iv) quyết toán thưởng cuối năm, thưởng hiệu quả kinh doanh, phần thưởng cổ phiếu (ESOP) theo quy chế riêng; (v) bồi hoàn chi phí đào tạo nếu thôi việc trong thời gian cam kết. Khi phỏng vấn tuyển dụng ngân hàng, ứng viên nên chủ động tìm hiểu rõ các quy định này để bảo vệ quyền lợi.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Công chức nộp đơn xin thôi việc nhưng cơ quan không trả lời sau 30 ngày thì xử lý thế nào? Nếu quá thời hạn 30 ngày mà cơ quan không có văn bản trả lời, theo quy định thì được xem là đồng ý. Tuy nhiên, thực tế công chức nên gửi đơn theo hình thức có xác nhận (qua bưu điện, văn phòng một cửa) để làm bằng chứng về ngày nộp đơn, đồng thời gửi đồng thời đơn đến cơ quan quản lý cấp trên để đảm bảo quyền lợi.
Hỏi: Nhân viên ngân hàng thôi việc có phải bồi hoàn chi phí đào tạo không? Việc bồi hoàn chi phí đào tạo chỉ áp dụng khi có thỏa thuận bằng văn bản trước đó giữa nhân viên và ngân hàng, và phải tuân thủ quy định tại Điều 62 Bộ luật Lao động. Mức bồi hoàn được tính theo thỏa thuận nhưng không vượt quá chi phí đào tạo thực tế, tỷ lệ thuận với thời gian chưa làm việc so với cam kết. Ngân hàng phải cung cấp chứng từ chứng minh chi phí đào tạo.
Hỏi: Thôi việc có ảnh hưởng đến quá trình công tác sau này không, ví dụ xin vào cơ quan nhà nước khác? Thôi việc theo nguyện vọng cá nhân (trường hợp 1) không phải hình thức kỷ luật nên không ảnh hưởng đến hồ sơ công chức về sau. Tuy nhiên, thôi việc do không đáp ứng yêu cầu (trường hợp 2) sẽ được ghi nhận trong lý lịch công chức và có thể ảnh hưởng đến cơ hội tuyển dụng vào các cơ quan nhà nước khác. Trong ngành ngân hàng, nhà tuyển dụng thường xác minh lý do thôi việc với công ty cũ qua thư xác nhận (reference check), nên cần chuẩn bị cách giải thích phù hợp.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên môn. Người đọc nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được tư vấn cụ thể cho trường hợp của mình.