Tiền gửi dân cư là gì?

Tiền gửi dân cư

Tiền gửi dân cư (tiếng Anh: Retail Deposits) là khoản tiền mà cá nhân và hộ gia đình gửi vào tổ chức tín dụng thông qua các hình thức: tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, hoặc các sản phẩm tương tự có mục đích tiết kiệm, thanh toán và tích lũy. Đây là một trong những nguồn vốn huy động quan trọng nhất của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, đặc biệt đối với nhóm ngân hàng có mạng lưới chi nhánh rộng và thương hiệu bán lẻ mạnh như Vietcombank, BIDV, VietinBank, Agribank, Techcombank, MB, ACB...

So với tiền gửi doanh nghiệp, tiền gửi dân cư thường có tính ổn định cao hơn vì quy mô từng khoản nhỏ, phân tán giữa hàng triệu khách hàng; chi phí huy động cao hơn do phải duy trì nhiều chi nhánh, phòng giao dịch, hệ thống công nghệ (app, Internet Banking) và chính sách lãi suất cạnh tranh; nhưng bù lại là nguồn vốn dài hạn ổn định, giúp ngân hàng giảm phụ thuộc vào vốn liên ngân hàng — vốn nhạy cảm với biến động thanh khoản hệ thống.

Phân loại tiền gửi dân cư

Theo kỳ hạn:

• Tiền gửi không kỳ hạn (CASA - Current Account Savings Account): Khách hàng có thể rút tiền bất kỳ lúc nào mà không bị phạt. Lãi suất thường rất thấp (khoảng 0,2%/năm hoặc thậm chí 0% tùy ngân hàng), nhưng lại là nguồn vốn giá rẻ nhất. Tỷ lệ CASA càng cao thì biên lãi ròng (NIM) của ngân hàng càng tốt.
• Tiền gửi có kỳ hạn (Time Deposit): Kỳ hạn phổ biến 1, 3, 6, 9, 12 tháng; 18, 24 tháng và dài hơn. Lãi suất cao hơn tiền gửi không kỳ hạn và thường được khóa cho đến khi đáo hạn. Nếu rút trước hạn, khách hàng thường chỉ được hưởng lãi suất không kỳ hạn.
• Tiền gửi tiết kiệm: Về bản chất là tiền gửi có kỳ hạn nhưng được cấp riêng "Sổ tiết kiệm" vật lý hoặc số. Đây là sản phẩm truyền thống, phổ biến với khách hàng lớn tuổi và vùng nông thôn.

Theo đối tượng:

• Khách hàng cá nhân thông thường.
• Hộ gia đình (có thể mở sổ tiết kiệm chung).
• Cá nhân là người nước ngoài cư trú tại Việt Nam (theo quy định về ngoại hối và tài khoản).

Theo mục đích sử dụng:

• Tiền gửi thanh toán (gắn với tài khoản thanh toán, phát hành thẻ).
• Tiền gửi tiết kiệm/tích lũy.
• Tiền gửi ký quỹ, ký quỹ mua nhà, bảo lãnh...

Vai trò đối với ngân hàng thương mại

Thứ nhất, nguồn vốn huy động chủ lực. Tại hầu hết ngân hàng thương mại cổ phần lớn, tỷ trọng tiền gửi dân cư chiếm 40%–60% tổng tiền gửi khách hàng. Ví dụ: Techcombank từng công bố tiền gửi khách hàng cá nhân chiếm trên 70% tổng tiền gửi, giúp ngân hàng này có CASA dẫn đầu ngành (khoảng 40%+).

Thứ hai, ổn định nguồn vốn dài hạn. Do số lượng khách hàng lớn, hành vi rút tiền của một cá nhân ít gây ảnh hưởng hệ thống, giúp ngân hàng chủ động cân đối kỳ hạn cho vay - huy động.

Thứ ba, tạo nền tảng bán chéo sản phẩm. Khách hàng gửi tiết kiệm là cơ sở để ngân hàng chào bán thêm bảo hiểm nhân thọ, cho vay mua nhà, thẻ tín dụng, dịch vụ chứng khoán... Mỗi khách hàng trung thành có thể sinh lời tổng giá trị (CLV - Customer Lifetime Value) rất lớn.

Thứ tư, đáp ứng các tỷ lệ an toàn hoạt động. Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) về các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng, các tỷ lệ như tỷ lệ vốn ngắn hạn sử dụng cho vay trung và dài hạn, tỷ lệ khả năng chi trả... đều có tác động trực tiếp từ cơ cấu kỳ hạn của tiền gửi dân cư.

Chính sách lãi suất tiền gửi dân cư

Lãi suất huy động tiền gửi dân cư tại Việt Nam được điều chỉnh qua nhiều giai đoạn. Giai đoạn 2020-2022, NHNN liên tục giảm trần lãi suất tiền gửi có kỳ hạn dưới 6 tháng xuống mức thấp kỷ lục để hỗ trợ phục hồi kinh tế sau COVID-19. Sang năm 2023, khi lạm phát và tỷ giá có áp lực, nhiều ngân hàng thương mại đã chủ động tăng lãi suất huy động kỳ hạn 12 và 13 tháng lên mức 9,0%–9,5%/năm đối với kênh online, dẫn đến NHNN phải có điều chỉnh, định hướng lại trần lãi suất. Hiện tại, các ngân hàng TMCP lớn niêm yết lãi suất kỳ hạn 12 tháng tại quầy thường ở mức 4,7%–5,5%/năm, trong khi kênh online có thể cao hơn 1–2 điểm phần trăm.

Chênh lệch lãi suất giữa kênh trực tuyến và quầy là chiến lược số hóa của ngân hàng nhằm khuyến khích khách hàng chuyển sang app, giảm tải giao dịch tại quầy, đồng thời tiết kiệm chi phí vận hành.

So sánh với tiền gửi doanh nghiệp

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Tiền gửi dân cư có được bảo hiểm không? Tôi gửi tiết kiệm ở ngân hàng nếu ngân hàng phá sản thì sao?

Theo Luật Bảo hiểm tiền gửi, người gửi tiền được bảo hiểm tiền gửi với mức tối đa hiện hành (giai đoạn gần đây là 125 triệu đồng/người/ngân hàng đối với VND, và tương ứng với ngoại tệ quy đổi). Số tiền vượt mức bảo hiểm sẽ được thanh toán theo thứ tự ưu tiên trong quá trình thanh lý tài sản ngân hàng. Vì vậy, khách hàng có khoản tiết kiệm lớn nên chia gửi ở nhiều ngân hàng khác nhau hoặc nhiều sổ khác nhau tại cùng ngân hàng để tận dụng tối đa hạn mức bảo hiểm.

Hỏi: Tại sao các ngân hàng lại đua nhau phát hành app ngân hàng số và trả lãi suất cao hơn trên kênh online?

Đây là chiến lược "digital-first deposit": ngân hàng tiết kiệm chi phí vận hành quầy (thuê mặt bằng, nhân viên giao dịch, in ấn sổ tiết kiệm), đồng thời cạnh tranh hút tiền gửi từ khách hàng trẻ, am hiểu công nghệ - nhóm khách hàng có giá trị dài hạn cao. Lãi suất online cao hơn quầy vài chục đến hơn một điểm phần trăm, nhưng tổng chi phí huy động vẫn thấp hơn so với mở rộng chi nhánh vật lý.

Hỏi: Chỉ tiêu CASA trong báo cáo tài chính ngân hàng nghĩa là gì và vì sao nhà đầu tư hay quan tâm?

CASA là tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (và tiết kiệm không kỳ hạn) trên tổng tiền gửi khách hàng. Vì tiền gửi không kỳ hạn trả lãi suất rất thấp (gần bằng 0), ngân hàng có CASA cao đồng nghĩa với huy động được nguồn vốn giá rẻ, từ đó nâng biên lãi ròng (NIM). Đây là chỉ tiêu thể hiện sức mạnh thương hiệu và mức độ "trung thành gắn bó" của khách hàng với ngân hàng.

Nội dung mang tính tham khảo về nghiệp vụ huy động vốn, không thay thế tư vấn pháp lý hay tài chính chuyên nghiệp. Số liệu lãi suất, tỷ lệ CASA mang tính thời điểm; người đọc cần cập nhật theo báo cáo tài chính mới nhất của từng ngân hàng và quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.