Tín dụng xanh ngân hàng là gì?

Tín dụng xanh ngân hàng

Tín dụng xanh ngân hàng (Green Banking Credit) là các khoản cấp tín dụng - bao gồm cho vay, bảo lãnh, chiết khấu, tài trợ thương mại và phát hành thẻ tín dụng - mà tổ chức tín dụng dành riêng cho các dự án, phương án sản xuất kinh doanh hoặc mục đích sử dụng vốn được xác định là thân thiện với môi trường. Khác với tín dụng truyền thống chỉ đánh giá dựa trên năng lực tài chính của khách hàng, tín dụng xanh còn yêu cầu đánh giá tác động môi trường (E), đảm bảo các tiêu chí xã hội (S) và tuân thủ quản trị (G) - tức là áp dụng nguyên tắc ESG trong thẩm định và phê duyệt. Theo định hướng của Chính phủ, tín dụng xanh tại Việt Nam tập trung vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió), tiết kiệm năng lượng, quản lý chất thải - xử lý rác thải, nước sạch và vệ sinh môi trường, giao thông xanh, nông nghiệp bền vững và công trình xanh (tiêu chuẩn EDGE, LEED, Lotus...). Đây là một trong những công cụ quan trọng để hiện thực hóa cam kết của Việt Nam tại COP26 về đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Đặc điểm nhận diện của tín dụng xanh

Để một khoản tín dụng được ghi nhận là tín dụng xanh, tổ chức tín dụng thường dựa trên các tiêu chí nhận diện sau:

• Mục đích sử dụng vốn xác định: Khoản vay phải gắn với một dự án hoặc hạng mục cụ thể nằm trong "Danh mục phân loại xanh" - tại Việt Nam thường áp dụng theo Hệ thống phân loại xanh (Taxonomy) do Ngân hàng Nhà nước ban hành hoặc tham chiếu tiêu chuẩn quốc tế của IFC, ADB, World Bank.
• Hồ sơ môi trường - xã hội (ESMS): Khách hàng phải cung cấp báo cáo Đánh giá tác động môi trường (ĐTM), kế hoạch quản lý môi trường - xã hội (ESMP), giấy phép xả thải, chứng nhận ISO 14001 hoặc tương đương.
• Cơ chế lãi suất ưu đãi: Lãi suất cho vay xanh thường thấp hơn 0,5% - 1,5%/năm so với cho vay thông thường cùng kỳ hạn; miễn/giảm phí phát hành thư bảo lãnh, phí cam kết.
• Tỷ lệ tài trợ cao: Có thể lên tới 70% - 85% tổng mức đầu tư của dự án (thay vì 60% - 70% như tín dụng thường), thời hạn vay dài 7 - 15 năm phù hợp chu kỳ thu hồi vốn của dự án năng lượng tái tạo.
• Theo dõi và báo cáo định kỳ: Khách hàng có nghĩa vụ báo cáo tiến độ thực hiện các chỉ tiêu môi trường (ví dụ: giảm phát thải CO₂, lượng rác tái chế, m³ nước sạch cung cấp) hằng quý/hằng năm để ngân hàng giám sát.

Các hình thức tín dụng xanh phổ biến

Trên thị trường tài chính Việt Nam hiện nay, tín dụng xanh được triển khai dưới nhiều hình thức:

• Cho vay dự án xanh (Green Project Loan): Tài trợ trực tiếp cho dự án năng lượng tái tạo, nhà máy xử lý nước thải, xử lý rác - là hình thức phổ biến nhất.
• Cho vay tuần hoàn xanh (Green Revolving Credit Facility): Hạn mức tín dụng có thể rút lại liên tục, thường gắn với đầu tư vào thiết bị tiết kiệm năng lượng của doanh nghiệp FDI.
• Trái phiếu xanh do ngân hàng hỗ trợ phát hành: Ngân hàng tham gia bảo lãnh phát hành (Bond Underwriter) cho doanh nghiệp phát hành trái phiếu xanh ra công chúng.
• Tài trợ chuỗi cung ứng xanh (Green Supply Chain Finance): Tài trợ vốn cho các nhà cung cấp trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp đã được chứng nhận bền vững.
• Cho vay mua nhà ở xanh (Green Mortgage): Ưu đãi lãi suất cho người vay mua căn hộ đạt chứng nhận EDGE, Lotus, LEED.
• Cấp bảo lãnh cho dự án xanh: Ngân hàng bảo lãnh về quỹ đất, bảo lãnh thực hiện hợp đồng EPC cho các dự án điện gió, điện mặt trời.

Ví dụ thực tế và số liệu thị trường

Tính đến cuối năm 2023, dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam đạt khoảng 580.000 tỷ đồng, chiếm hơn 4,5% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống - theo số liệu công bố của Ngân hàng Nhà nước. Một số thương vụ tiêu biểu:

• Năm 2022, Vietcombank ký hợp đồng tín dụng xanh trị giá khoảng 7.500 tỷ đồng tài trợ cho cụm dự án điện mặt trời tại Tây Ninh.
• Năm 2023, BIDV triển khai gói tín dụng 13.000 tỷ đồng cho vay lãi suất ưu đãi đối với các dự án xử lý rác thải rắn và nước thải sinh hoạt tại khu công nghiệp.
• Năm 2024, Techcombank cùng IFC - thành viên World Bank Group - cung cấp gói tài trợ 90 triệu USD cho vay tuần hoàn xanh dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Làm thế nào để phân biệt tín dụng xanh với tín dụng thông thường khi cùng đối tượng khách hàng là doanh nghiệp sản xuất?

Trả lời: Tiêu chí cốt lõi là mục đích sử dụng vốn phải được gắn với một dự án/hạng mục cụ thể nằm trong danh mục xanh đã được định sẵn, đồng thời khách hàng phải bổ sung hồ sơ ĐTM và cam kết chỉ tiêu môi trường đo lường được. Nếu doanh nghiệp vay vốn để bổ sung vốn lưu động chung mà không phân bổ cho dự án xanh, khoản vay đó không được ghi nhận là tín dụng xanh dù doanh nghiệp có sản phẩm thân thiện môi trường.

Hỏi: Ngân hàng thương mại Việt Nam hưởng lợi gì khi đẩy mạnh cho vay xanh dù lãi suất thấp hơn?

Trả lời: Lợi ích đến từ: (1) tiếp cận nguồn vốn quốc tế giá rẻ từ IFC, ADB, JICA, KfW với chi phí thấp hơn huy động vốn nội địa; (2) giảm rủi ro tín dụng dài hạn nhờ dự án năng lượng tái tạo có dòng tiền ổn định từ PPA (hợp đồng mua bán điện); (3) nâng hạng tín nhiệm ESG khi MSCI, FTSE đánh giá; (4) đáp ứng chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng xanh mà Ngân hàng Nhà nước giao hằng năm.

Hỏi: Sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng cần nắm những kiến thức nào để làm bài thi tuyển về tín dụng xanh?

Trả lời: Cần nắm vững: khái niệm ESG, sự khác biệt giữa "xanh" và "bền vững", danh mục dự án được coi là xanh theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước về phân loại tín dụng xanh; quy trình thẩm định ESMS; cách đọc Báo cáo Đánh giá tác động môi trường (ĐTM); các chứng nhận quốc tế phổ biến (EDGE, LEED, Lotus, ISO 14001); và cơ chế tín dụng xanh của các tổ chức tài chính quốc tế (IFC, ADB, WB) - vì đây là những câu hỏi tình huống thường xuất hiện trong phỏng vấn vị trí quan hệ khách hàng doanh nghiệp.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về chính sách tín dụng xanh tại từng thời điểm.