Thông tư 39/2016/TT-NHNN
Thông tư 39/2016/TT-NHNN là văn bản do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành ngày 30/12/2016, có hiệu lực từ ngày 15/03/2017, quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng. Đây được xem là văn bản nền tảng, "gốc" chi phối toàn bộ nghiệp vụ cấp tín dụng trong hệ thống ngân hàng Việt Nam, từ khâu thẩm định, phê duyệt, giải ngân đến thu hồi nợ và xử lý nợ. Khi thi tuyển vào vị trí quan hệ khách hàng, giao dịch viên, tín dụng doanh nghiệp hay kiểm toán nội bộ ngân hàng, ứng viên bắt buộc phải nắm rõ nội dung Thông tư này vì hầu hết các tình huống nghiệp vụ trong đề thi đều lấy từ đây.
Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng
Thông tư 39 áp dụng cho tổ chức tín dụng (trừ Ngân hàng Chính sách Xã hội), chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam và khách hàng vay vốn là cá nhân, hộ gia đình, hộ kinh doanh, doanh nghiệp, tổ chức khác có nhu cầu vay vốn bằng đồng Việt Nam hoặc ngoại tệ. Riêng một số lĩnh vực đặc thù như cho vay hợp vốn, cho vay theo chương trình của Chính phủ, cho vay từ nguồn vốn ODA... có thể được điều chỉnh bởi văn bản hướng dẫn riêng nhưng vẫn phải tuân thủ nguyên tắc chung tại Thông tư 39.
Những điểm cốt lõi thường xuất hiện trong đề thi
Nguyên tắc cho vay: Khách hàng vay phải sử dụng vốn vay đúng mục đích đã cam kết, có khả năng tài chính để trả nợ, có phương án sử dụng vốn khả thi, đảm bảo đầy đủ về tài sản bảo đảm theo quy định và không vay vốn để cho vay lại trừ một số trường hợp được phép (ví dụ công ty tài chính).
Lãi suất cho vay: Thông tư 39 quy định nguyên tắc lãi suất cho vay do các bên thỏa thuận, không vượt quá giới hạn do Ngân hàng Nhà nước công bố tại từng thời kỳ đối với một số lĩnh vực (cho vay ngắn hạn bằng đồng Việt Nam đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ sản xuất kinh doanh...). Khi trả lời phỏng vấn hoặc làm bài thi, ứng viên nên nhớ: trần lãi suất chỉ áp dụng cho khoản vay ngắn hạn phục vụ sản xuất kinh doanh, không áp dụng cho vay tiêu dùng, vay mua nhà, vay trung và dài hạn.
Thời hạn cho vay: Do khách hàng và tổ chức tín dụng thỏa thuận phù hợp với chu kỳ sản xuất kinh doanh và khả năng trả nợ. Trường hợp cho vay ngắn hạn (đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh) thì thời hạn tối đa theo quy định hiện hành là 12 tháng.
Tài sản bảo đảm: Có thể là bất động sản, động sản, quyền tài sản (kể cả quyền sở hữu trí tuệ), giấy tờ có giá, vàng, ngoại tệ... Một điểm hay hỏi trong đề: cho vay không có tài sản bảo đảm bằng đồng Việt Nam hiện được quy định giới hạn tối đa bao nhiêu phần trăm vốn tự có của tổ chức tín dụng (ghi nhớ theo Điều 11 Thông tư 39, tỷ lệ cụ thể đã được điều chỉnh qua các văn bản sửa đổi bổ sung).
Hồ sơ vay vốn: Bao gồm giấy đề nghị vay, phương án sử dụng vốn, báo cáo tài chính, tài liệu về tài sản bảo đảm, giấy phép kinh doanh... tùy theo quy mô và mục đích vay.
Mối liên hệ với Thông tư sửa đổi
Thông tư 39/2016/TT-NHNN đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 06/2023/TT-NHNN (có hiệu lực từ 2023) về một số nội dung quan trọng như: tỷ lệ cho vay không có tài sản bảo đảm, quy định về cho vay qua ví điện tử, quy định về cơ cấu lại thời hạn trả nợ. Khi học, ứng viên cần đọc cả văn bản sửa đổi để nắm được quy định hiện hành, tránh trả lời theo nội dung cũ đã bị thay thế.
Ý nghĩa thực tiễn với người làm ngân hàng
Đối với nhân viên tín dụng, Thông tư 39 là "kim chỉ nam" khi soạn thảo hợp đồng tín dụng, hợp đồng bảo đảm, khi thẩm định hồ sơ vay và xử lý nợ quá hạn. Đối với bộ phận kiểm soát tuân thủ (compliance), đây là căn cứ để rà soát vi phạm trong hoạt động cấp tín dụng. Trong các kỳ thi tuyển dụng ngân hàng, câu hỏi về Thông tư 39 thường ở mức "biết – hiểu", đôi khi có câu "vận dụng" kiểu tình huống: khách hàng xin vay 2 tỷ đồng không có tài sản bảo đảm thì ngân hàng có được duyệt hay không, duyệt trong phạm vi nào.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Thông tư 39 có quy định trần lãi suất cho vay tiêu dùng hay không? Không. Trần lãi suất tại Thông tư 39 (và các văn bản hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước) chỉ áp dụng cho khoản vay ngắn hạn bằng đồng Việt Nam phục vụ nhu cầu sản xuất kinh doanh. Vay tiêu dùng, vay mua nhà, vay trung và dài hạn... lãi suất do khách hàng và ngân hàng thỏa thuận dựa trên cung cầu vốn.
Hỏi: Khi khách hàng trả nợ trước hạn thì ngân hàng có được thu phí phạt không? Thông tư 39 nguyên tắc tôn trọng thỏa thuận giữa hai bên về phí phạt trả nợ trước hạn, nhưng mức phí phải được quy định rõ trong hợp đồng tín dụng ngay từ đầu và phù hợp với quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Thực tế nhiều ngân hàng hiện nay không thu hoặc thu rất thấp khoản phí này để cạnh tranh.
Hỏi: Cho vay theo hạn mức tín dụng (revolving credit) có được Thông tư 39 cho phép không? Có. Thông tư 39 cho phép tổ chức tín dụng cho vay theo hạn mức tín dụng đối với khách hàng có doanh thu ổn định và có tài khoản thanh toán tại chính ngân hàng cho vay, nhằm đáp ứng nhu cầu vốn lưu động ngắn hạn. Đây là hình thức phổ biến với khách hàng doanh nghiệp SME.
Thông tin mang tính tham khảo tổng hợp từ Thông tư 39/2016/TT-NHNN và các văn bản sửa đổi, bổ sung; không thay thế văn bản pháp luật chính thức và tư vấn chuyên môn của bộ phận pháp chế ngân hàng.