Tỷ giá trung tâm
Tỷ giá trung tâm (tiếng Anh: Central Exchange Rate) là tỷ giá tham chiếu do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) công bố hằng ngày vào khoảng 8h00 sáng các ngày làm việc, dựa trên cơ sở đối chiếu giữa đồng Việt Nam (VND) với rổ gồm 08 đồng tiền của các quốc gia có quan hệ thương mại, đầu tư lớn với Việt Nam (trước đây là 05 đồng tiền, được mở rộng từ tháng 01/2019 theo quyết định của NHNN). Cơ cấu rổ tiền tệ bao gồm: Đô la Mỹ (USD), Đồng Euro (EUR), Đô la Úc (AUD), Đô la Canada (CAD), Franc Thụy Sĩ (CHF), Yên Nhật (JPY), Bảng Anh (GBP) và Nhân dân tệ Trung Quốc (CNY) — trong đó USD vẫn là đồng tiền chiếm tỷ trọng lớn nhất.
Đây là tỷ giá mang tính "trung bình" giữa tỷ giá mua và tỷ giá bán trên thị trường liên ngân hàng, được NHNN sử dụng làm cơ sở để các tổ chức tín dụng (TCTD) và chi nhánh ngân hàng nước ngoài xác định biên độ giao dịch mua – bán ngoại tệ với khách hàng, đồng thời là một công cụ quan trọng trong điều hành chính sách tỷ giá của NHNN.
Cơ chế xác định và biên độ giao dịch
Trước ngày 17/04/2018, biên độ giao dịch giữa tỷ giá mua – bán ngoại tệ của TCTD với khách hàng được phép dao động ±1% so với tỷ giá trung tâm. Từ ngày 17/04/2018 đến trước tháng 10/2023, biên độ này là ±3% sau khi NHNN thực hiện chuyển đổi cơ chế điều hành tỷ giá sang cơ chế tỷ giá trung tâm (thay vì neo cứng vào USD như trước đó). Hiện tại, theo quy định hiện hành của NHNN, biên độ giao dịch giữa tỷ giá mua và tỷ giá bán ngoại tệ giữa TCTD với khách hàng được mở rộng lên ±5% so với tỷ giá trung tâm do NHNN công bố.
Cần phân biệt tỷ giá trung tâm với tỷ giá USD Index (USD/VND trên thị trường liên ngân hàng) — đây là hai khái niệm khác nhau: tỷ giá trung tâm mang tính hành chính, do NHNN ấn định; còn tỷ giá liên ngân hàng phản ánh cung – cầu thực tế giữa các ngân hàng thương mại.
Vai trò của tỷ giá trung tâm trong điều hành chính sách tiền tệ
Tỷ giá trung tâm là một trong những công cụ chính sách quan trọng để NHNN thực hiện mục tiêu ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và giữ vững sự ổn định kinh tế vĩ mô. Khi đồng USD trên thị trường quốc tế biến động mạnh hoặc cung – cầu ngoại tệ trong nước thay đổi, NHNN sẽ điều chỉnh tỷ giá trung tâm tăng hoặc giảm một cách linh hoạt để phản ánh xu hướng thị trường mà vẫn duy trì được sự ổn định.
Ví dụ thực tế: Vào cuối năm 2022 và đầu năm 2023, trong bối cảnh Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) liên tục tăng lãi suất khiến USD mạnh lên, NHNN đã nhiều lần điều chỉnh tỷ giá trung tâm tăng theo các phiên với mức tăng có phiên lên tới 25 – 30 đồng/USD để hấp thụ áp lực thị trường, đồng thời kết hợp bán ngoại tệ từ dự trữ quốc gia để ổn định tâm lý thị trường.
Phân biệt tỷ giá trung tâm với các loại tỷ giá khác
Trong thực tế giao dịch ngoại hối tại Việt Nam có nhiều loại tỷ giá khác nhau:
- Tỷ giá trung tâm: do NHNN công bố, mang tính tham chiếu, không dùng để giao dịch trực tiếp với khách hàng.
- Tỷ giá mua/bán của NHNN: là tỷ giá NHNN áp dụng khi mua/bán ngoại tệ với các ngân hàng thương mại qua kênh liên ngân hàng. Tỷ giá mua của NHNN thường thấp hơn và tỷ giá bán cao hơn tỷ giá trung tâm.
- Tỷ giá giao dịch liên ngân hàng: phản ánh cung cầu thực giữa các ngân hàng, dao động trong biên độ ±3% (thời điểm trước 2023) hoặc được mở rộng dần.
- Tỷ giá mua/bán ngoại tệ của TCTD với khách hàng: biên độ ±5% so với tỷ giá trung tâm theo quy định hiện hành.
Ví dụ minh họa: Nếu tỷ giá trung tâm USD/VND là 24.500 VND/USD, thì ngân hàng thương mại được phép mua ngoại tệ từ khách hàng ở mức thấp nhất khoảng 23.275 VND/USD và bán ra ở mức cao nhất khoảng 25.725 VND/USD (dao động ±5%). Đây là cơ sở để tính chi phí dịch vụ chuyển đổi ngoại tệ trong các nghiệp vụ thanh toán quốc tế, ký quỹ nhập khẩu, tín dụng ngoại tệ.
Lưu ý khi theo dõi và áp dụng
Khi tra cứu tỷ giá trung tâm, người làm nghiệp vụ cần lưu ý:
- Tỷ giá trung tâm chỉ mang tính tham chiếu, không phải tỷ giá giao dịch trực tiếp với khách hàng cá nhân hay doanh nghiệp.
- Mỗi ngày giao dịch NHNN chỉ công bố một tỷ giá trung tâm duy nhất, áp dụng cho cả ngày và được niêm yết công khai trên website của NHNN cùng các phương tiện thông tin đại chúng.
- Tỷ giá trung tâm phản ánh diễn biến cung – cầu ngoại tệ tổng hợp, không chỉ phụ thuộc vào USD mà còn chịu ảnh hưởng của cả 07 đồng tiền còn lại trong rổ.
- Tỷ giá trung tâm là căn cứ quan trọng để các ngân hàng thương mại tính giá mua bán ngoại tệ, đồng thời ảnh hưởng đến lãi suất huy động/khoản vay bằng ngoại tệ.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Tỷ giá trung tâm được công bố ở đâu và vào thời gian nào trong ngày?
Tỷ giá trung tâm được NHNN công bố vào khoảng 8h00 sáng các ngày làm việc (trừ thứ Bảy, Chủ nhật và ngày lễ, Tết theo lịch Việt Nam). Thông tin được niêm yết công khai trên website chính thức của NHNN (sbv.gov.vn), trên Cổng thông tin điện tử và được các báo đài đăng tải lại ngay sau khi công bố.
Hỏi: Vì sao tỷ giá trung tâm lại thay đổi liên tục thay vì cố định theo USD?
Kể từ khi chuyển sang cơ chế tỷ giá trung tâm năm 2018, NHNN chuyển từ neo cứng vào USD sang neo theo rổ 8 đồng tiền để tăng tính linh hoạt và phản ánh đúng tỷ giá thị trường. Nhờ đó, tỷ giá nội tệ có thể hấp thụ tác động từ biến động của nhiều đồng tiền khác nhau, giảm áp lực lên dự trữ ngoại hối quốc gia và giúp NHNN chủ động hơn trong điều hành chính sách tiền tệ.
Hỏi: Ngân hàng thương mại có được tự ý quyết định tỷ giá mua bán với khách hàng không?
Không. Theo quy định của NHNN, tỷ giá mua/bán ngoại tệ giữa TCTD với khách hàng phải được xác định trong biên độ ±5% so với tỷ giá trung tâm do NHNN công bố (mức biên độ hiện hành). Ngân hàng thương mại chỉ được phép mua/bán trong phạm vi biên độ này để đảm bảo sự nhất quán trong hệ thống ngân hàng.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về nghiệp vụ ngoại hối và chính sách tiền tệ. Để cập nhật mức biên độ và tỷ giá trung tâm mới nhất, vui lòng tra cứu trực tiếp tại website của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.