Đa dạng và hòa nhập
Đa dạng và hòa nhập (Diversity & Inclusion – D&I) là chiến lược quản trị nhân sự nhằm xây dựng môi trường làm việc đa dạng về giới tính, tuổi tác, dân tộc, văn hóa, tôn giáo, khuynh hướng tính dục, hoàn cảnh thể chất, trình độ học vấn và kinh nghiệm, đồng thời đảm bảo mọi nhân viên đều được đối xử công bằng, có tiếng nói và cơ hội phát triển ngang bằng nhau. Trong ngành ngân hàng, D&I không dừng lại ở khẩu hiệu tuyển dụng mà được lượng hóa thông qua các chỉ số như tỷ lệ nữ giới trong ban lãnh đạo, tỷ lệ nhân sự thuộc nhóm yếu thế được đào tạo nội bộ, mức chênh lệch lương theo giới tính (gender pay gap) và tỷ lệ thăng tiến giữa các nhóm nhân viên.
Tại sao D&I là chủ đề hay xuất hiện trong đề thi tuyển dụng ngân hàng?
Các ngân hàng lớn tại Việt Nam như Vietcombank, Techcombank, MB, ACB và các ngân hàng nước ngoài (HSBC, Standard Chartered, Citi) đều đã công bố chiến lược D&I từ giai đoạn 2020–2023, trong đó đặt mục tiêu cụ thể về tỷ lệ nữ giới ở vị trí quản lý cấp cao (thường từ 30%–40%) và đưa D&I vào tiêu chí đánh giá ESG (Environmental – Social – Governance). Vì vậy, đề thi Managament Trainee, Giao dịch viên hay Chuyên viên Khách hàng Doanh nghiệp thường có câu hỏi tình huống liên quan đến: cách xử lý khi đồng nghiệp phân biệt đối xử, thiết kế chính sách tuyển dụng không thiên vị, hoặc đánh giá một chiến dịch truyền thông nội bộ về D&I.
Bốn trụ cột của chương trình D&I trong ngân hàng
1. Đa dạng trong tuyển dụng (Diversity in Recruitment) Ngân hàng mở rộng nguồn ứng viên sang các trường đại học ngoài top đầu, các chương trình đào tạo nghề cho thanh niên, người khuyết tật, và áp dụng quy trình phỏng vấn ẩn danh (blind recruitment) ở vòng sơ tuyển để loại bỏ định kiến về giới tính, ngoại hình, hay trường học.
2. Hòa nhập trong văn hóa (Inclusion in Culture) Đây là phần khó thực hiện nhất. Ngân hàng tổ chức các chương trình mentoring ngược (reverse mentoring – nhân viên trẻ hướng dẫn cấp quản lý), tạo diễn đàn Employee Resource Groups (ERG) cho nhóm nữ giới, nhóm LGBT+, nhóm người khuyết tật, đồng thời đưa D&I vào bộ KPI đánh giá hiệu suất của trưởng phòng.
3. Công bằng trong lương và thăng tiến (Equity) Ngân hàng thực hiện đánh giá khoảng cách lương theo giới tính hằng năm, xây dựng khung năng lực chuẩn (competency framework) để thăng tiến dựa trên năng lực chứ không dựa trên quan hệ cá nhân hay đặc điểm nhân khẩu học.
4. Tiếp cận khách hàng toàn diện (Inclusive Banking) Một số ngân hàng Việt Nam đã phát triển ứng dụng ngân hàng số hỗ trợ người khiếm thị (giao diện đọc màn hình), phiên bản website cho người cao tuổi với chữ lớn, hoặc dịch vụ tài chính cho khu vực nông thôn, vùng dân tộc thiểu số – đây vừa là trách nhiệm xã hội vừa là chiến lược mở rộng thị trường.
D&I khác gì với "bình đẳng giới"?
Bình đẳng giới (Gender Equality) chỉ tập trung vào một khía cạnh là giới tính nam – nữ. D&I rộng hơn, bao trùm nhiều chiều kích nhân khẩu học và kinh nghiệm sống. Điểm khác biệt cốt lõi: bình đẳng đảm bảo mọi người được đối xử giống nhau, còn D&I công nhận rằng mỗi nhóm có nhu cầu, rào cản và đóng góp khác nhau, nên cần chính sách đặc thù để đảm bảo cơ hội thực sự ngang bằng (ví dụ: chính sách nghỉ thai sản cho nam, hỗ trợ người khuyết tật tiếp cận phòng họp, điều chỉnh giờ làm cho nhân viên theo đạo).
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Khi phỏng vấn xin việc ngân hàng, ứng viên nên thể hiện sự hiểu biết về D&I như thế nào? Ứng viên có thể nêu một ví dụ cụ thể về việc bản thân đã làm việc hiệu quả với một nhóm đa dạng (ví dụ: học hỏi cách giao tiếp với đồng nghiệp đến từ vùng miền khác, hỗ trợ khách hàng người nước ngoài, hoặc tham gia một dự án nhóm có thành viên lớn hơn mình 15–20 tuổi). Tránh nói chung chung kiểu "tôi tôn trọng mọi người" vì đó là câu trả lời không có chiều sâu.
Hỏi: Chỉ số ESG của ngân hàng có liên quan gì đến D&I? Chỉ số "S" (Social – Xã hội) trong bộ tiêu chí ESG đánh giá trực tiếp các yếu tố: tỷ lệ nữ trong ban lãnh đạo, chính sách chống phân biệt đối xử, đào tạo đạo đức nghề nghiệp có nội dung về D&I, và tỷ lệ tai nạn lao động/tệp nạn quấy rối. Nhiều quỹ đầu tư quốc tế hiện sử dụng điểm ESG để quyết định rót vốn, nên ngân hàng có D&I tốt sẽ được đánh giá cao hơn khi phát hành trái phiếu xanh hoặc vay vốn quốc tế.
Hỏi: Ngân hàng nhà nước và ngân hàng tư nhân tại Việt Nam tiếp cận D&I có khác nhau không? Có sự khác biệt rõ rệt. Ngân hàng thương mại nhà nước (như Vietcombank, BIDV, Agribank) thường tuân theo chủ trương bình đẳng giới của Đảng và Nhà nước, tỷ lệ nữ trong ban lãnh đạo được đặt mục tiêu từ 20%–25%. Ngân hàng tư nhân và ngân hàng nước ngoài có xu hướng đi nhanh hơn ở các khía cạnh như chính sách cho nhân viên LGBT+, quyền chuyển giới, hoặc chương trình hỗ trợ nhân viên là người khuyết tật – vì họ phải tuân thủ chuẩn mực toàn cầu của công ty mẹ.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý hay tư vấn nhân sự chuyên nghiệp. Người đọc nên tham khảo thêm chiến lược D&I công bố chính thức của từng ngân hàng và quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khi áp dụng vào thực tế.