Đơn vị hành chính hai cấp
Đơn vị hành chính hai cấp là mô hình tổ chức đơn vị hành chính được quy định tại Điều 1 Khoản 1 Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15, thay thế mô hình ba cấp (tỉnh – huyện – xã) tồn tại trong nhiều thập kỷ trước đó. Theo đó, hệ thống đơn vị hành chính chỉ còn hai cấp: cấp tỉnh (gồm tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương) và cấp xã (gồm xã, phường thuộc cấp tỉnh; đặc khu trực thuộc cấp tỉnh ở một số hải đảo). Đây là thay đổi mang tính cấu trúc, tác động trực tiếp đến phân công quản lý nhà nước, tổ chức bộ máy hành chính các cấp và phạm vi ảnh hưởng của các chi nhánh ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng trên phạm vi cả nước.
Bối cảnh ra đời và mục tiêu cải cách
Trước Luật 72/2025/QH15, hệ thống hành chính Việt Nam gồm ba cấp: cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã. Mô hình ba cấp tồn tại từ năm 1945 đến nay đã bộc lộ nhiều hạn chế: tầng huyện làm tăng chi phí quản lý, kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính, phân tán nguồn lực và tạo ra các trung gian trong hệ thống chính trị cơ sở. Mục tiêu của việc chuyển sang hai cấp là tinh gọn bộ máy, rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị địa phương.
Các loại đơn vị hành chính trong mô hình hai cấp
Theo quy định tại Luật 72/2025/QH15, mô hình hai cấp bao gồm:
- Cấp tỉnh: gồm tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương. Đây là cấp có phạm vi quản lý rộng, trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước về kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh trên địa bàn.
- Cấp xã: gồm xã, phường thuộc cấp tỉnh và đặc khu trực thuộc cấp tỉnh ở một số hải đảo. Đây là cấp gần dân nhất, trực tiếp giải quyết các thủ tục hành chính cơ sở.
- Đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt (Khoản 2 Điều 1): do Quốc hội quyết định thành lập, áp dụng cơ chế quản lý đặc thù vượt trội so với đơn vị hành chính thông thường.
Thẩm quyền thành lập, sáp nhập, chia tách
Điều 9 Luật 72/2025/QH15 quy định rõ phân cấp thẩm quyền quyết định đơn vị hành chính:
- Quốc hội quyết định thành lập, sáp nhập, chia tách đơn vị hành chính cấp tỉnh; quyết định đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định thành lập, sáp nhập, chia tách đơn vị hành chính cấp xã.
Việc phân cấp rõ ràng này giúp quy trình điều chỉnh địa giới hành chính được thống nhất, tránh tình trạng chồng chéo thẩm quyền giữa các cơ quan.
Tác động đối với hoạt động ngân hàng và thi tuyển ngân hàng
Mô hình hai cấp tác động đáng kể đến hoạt động của các ngân hàng thương mại:
- Phạm vi chi nhánh, phòng giao dịch: Nhiều chi nhánh ngân hàng hiện được tổ chức theo cấp huyện. Khi cấp huyện không còn tồn tại, các ngân hàng sẽ phải tái cơ cấu mạng lưới theo cấp xã hoặc trực thuộc cấp tỉnh, dẫn đến thay đổi về nhân sự, địa bàn quản lý và báo cáo tài chính.
- Quản trị rủi ro tín dụng: Dữ liệu phân loại khách hàng, đánh giá rủi ro tín dụng theo địa bàn hành chính cần được cập nhật theo mã đơn vị hành chính mới (theo danh mục của Tổng cục Thống kê).
- Thi tuyển tín dụng – giao dịch viên: Các ngân hàng lớn như Vietcombank, BIDV, Agribank, VietinBank thường đưa câu hỏi về hệ thống hành chính Việt Nam vào đề thi tuyển dụng, đặc biệt ở vị trí Giao dịch viên, Quan hệ khách hàng và Tín dụng. Ứng viên cần nắm rõ sự khác biệt giữa mô hình ba cấp và hai cấp.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Mô hình đơn vị hành chính hai cấp khác gì so với mô hình ba cấp trước đây về cơ cấu tổ chức?
Mô hình ba cấp trước đây gồm cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã (tỉnh – huyện – xã). Mô hình hai cấp theo Luật 72/2025/QH15 bỏ cấp huyện, chỉ còn cấp tỉnh và cấp xã (bao gồm xã, phường thuộc cấp tỉnh và đặc khu ở hải đảo). Điểm khác biệt lớn nhất là toàn bộ nhiệm vụ hành chính trước đây thuộc cấp huyện sẽ được phân chia lại cho cấp tỉnh hoặc chuyển xuống cấp xã.
Hỏi: Cấp huyện sẽ được xử lý như thế nào sau khi Luật 72/2025/QH15 có hiệu lực?
Cấp huyện sẽ không còn tồn tại trong hệ thống đơn vị hành chính chính thức. Toàn bộ nhiệm vụ, nhân sự và tài sản hiện thuộc cấp huyện sẽ được sắp xếp lại: một phần chuyển giao về cấp tỉnh, một phần phân cấp cho cấp xã. Lộ trình sắp xếp được Chính phủ quy định chi tiết tại các nghị định hướng dẫn thi hành luật.
Hỏi: Khi đi thi tuyển vào ngân hàng, ứng viên có cần nhớ chính xác số lượng tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hiện nay không?
Có. Đề thi tuyển ngân hàng thường yêu cầu ứng viên nắm được cấu trúc hành chính cơ bản gồm 63 đơn vị cấp tỉnh (trước sáp nhập) và hiểu rõ mô hình hai cấp theo Luật 72/2025/QH15. Tuy nhiên, con số cụ thể có thể thay đổi sau khi Quốc hội thông qua đề án sắp xếp, vì vậy ứng viên nên cập nhật danh mục đơn vị hành chính mới nhất do Tổng cục Thống kê công bố.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo, dựa trên các văn bản pháp luật hiện hành tại thời điểm công bố. Đối với các quyết định pháp lý cụ thể liên quan đến đơn vị hành chính, người đọc nên tham khảo ý kiến tư vấn chuyên môn hoặc văn bản hướng dẫn thi hành của cơ quan có thẩm quyền.