Hợp đồng thuê tài sản tài chính (Financial leasing) là gì?

Hợp đồng thuê tài sản tài chính

Hợp đồng thuê tài sản tài chính là hợp đồng trong đó bên cho thuê mua tài sản theo yêu cầu của bên thuê, đồng thời cho bên thuê sử dụng tài sản đó trong một khoảng thời gian nhất định. Bên cho thuê thường được gọi là công ty tài chính, còn bên thuê là khách hàng thuê. Hợp đồng thuê tài sản tài chính khác với hợp đồng thuê tài sản thông thường ở chỗ các chi phí gắn với việc sử dụng và sở hữu tài sản được phân bổ vào các khoản thanh toán thuê theo thời gian.

Trong cấu trúc tài sản của khách hàng, các khoản phải trả theo hợp đồng thuê tài sản tài chính thường được phân loại là nợ tài chính. Doanh nghiệp sử dụng tài sản thuê mà không cần bỏ vốn lớn để mua trực tiếp, từ đó có thể phân bổ dòng tiền cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư mở rộng.

Đặc điểm của hợp đồng thuê tài sản tài chính

Hợp đồng thuê tài sản tài chính thường có các đặc điểm cơ bản sau:

• Bên cho thuê chịu trách nhiệm mua tài sản theo yêu cầu của bên thuê, thay vì bên thuê tự giao dịch mua tài sản.
• Bên thuê có quyền sử dụng tài sản trong suốt thời hạn thuê.
• Các khoản thanh toán thuê thường bao gồm tiền thuê, lãi và các khoản phí liên quan đến tài sản.
• Thời hạn thuê có thể đủ dài để chủ thể thuê tham gia vào các lợi ích kinh tế của tài sản.
• Khi kết thúc hợp đồng, bên thuê có thể trả thêm khoản tiền để giành quyền sở hữu tài sản, gia hạn thuê hoặc trả lại tài sản cho bên cho thuê.
• Tài sản thuê thường được ghi nhận trên sổ sách của bên cho thuê trong suốt thời gian thuê; bên thuê ghi nhận quyền sử dụng tài sản và nghĩa vụ trả các khoản thanh toán thuê.

Ví dụ, một doanh nghiệp cần mua máy móc thiết bị trị giá 5 tỷ đồng để phục vụ sản xuất nhưng chưa có đủ tiền mặt. Doanh nghiệp ký hợp đồng thuê tài sản tài chính với công ty tài chính. Công ty tài chính mua thiết bị theo yêu cầu của doanh nghiệp và cho thuê lại trong 5 năm, với các khoản thanh toán thuê được xác định theo lịch thỏa thuận.

Các bên tham gia và vai trò

Bên cho thuê là doanh nghiệp tài chính thực hiện mua tài sản và cung cấp tài sản cho bên thuê. Bên cho thuê thường chịu rủi ro về giá trị tài sản, khả năng thanh toán của khách hàng và việc tìm kiếm tài sản thay thế khi hợp đồng kết thúc.

Bên thuê là khách hàng sử dụng tài sản trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh. Bên thuê có trách nhiệm thanh toán đầy đủ các khoản tiền thuê theo hợp đồng, bảo quản tài sản và thực hiện các nghĩa vụ được quy định.

Bên sản xuất hoặc cung cấp tài sản là nhà sản xuất, nhà cung cấp hoặc đại lý được bên cho thuê chỉ định thực hiện việc cung cấp tài sản. Bên này không trực tiếp tham gia vào nghĩa vụ thanh toán giữa bên cho thuê và bên thuê, trừ khi có thỏa thuận khác trong các văn bản liên quan.

Trong thực tiễn, công ty tài chính có thể thuê một đơn vị độc lập quản lý việc tiếp nhận, bảo trì và thu hồi tài sản theo thỏa thuận dịch vụ.

Quy trình thực hiện thuê tài sản tài chính

Quy trình thực hiện có thể được tổ chức theo các bước sau:

1. Khách hàng lựa chọn tài sản: Doanh nghiệp xác định loại tài sản, chủng loại, mức giá và đơn vị cung cấp phù hợp với nhu cầu sử dụng.
2. Gửi hồ sơ đề nghị: Khách hàng cung cấp hồ sơ tài chính, thông tin pháp lý, báo cáo tài chính và các tài liệu chứng minh nhu cầu thuê.
3. Thẩm định và phê duyệt: Công ty tài chính đánh giá năng lực tài chính, dòng tiền, lịch sử trả nợ và mức độ rủi ro của khách hàng.
4. Xây dựng phương án thuê: Các bên thống nhất tiền thuê, thời hạn thuê, lịch thanh toán, tỷ lệ thuê ban đầu, phí quản lý và các điều kiện khác.
5. Ký hợp đồng: Hợp đồng được ký bởi các bên có thẩm quyền, có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền khi cần.
6. Mua tài sản: Công ty tài chính thanh toán cho đơn vị cung cấp hoặc mua tài sản theo đúng yêu cầu đã thỏa thuận.
7. Bàn giao và sử dụng: Tài sản được bàn giao cho khách hàng sử dụng; các bên hoàn tất thủ tục bàn giao, thanh toán khoản thuê đầu tiên nếu có và ghi nhận tài sản theo quy định.
8. Theo dõi và quyết toán: Công ty tài chính theo dõi việc thanh toán, bảo trì, bảo hiểm và thu hồi tài sản theo điều khoản hợp đồng.

Rủi ro và các yếu tố cần lưu ý

Khách hàng và công ty tài chính cần đánh giá các rủi ro trước khi ký hợp đồng. Với bên thuê, các khoản thanh toán thuê được ghi nhận như nghĩa vụ tài chính cần được cân nhắc khi lập kế hoạch dòng tiền. Nếu doanh thu giảm hoặc hoạt động kinh doanh gặp khó khăn, khách hàng vẫn phải thanh toán tiền thuê theo cam kết, trừ khi có điều khoản giãn hoặc tái cấu trúc phù hợp.

Bên cho thuê chịu rủi ro tài sản thuê khi giá trị tài sản giảm, khách hàng không trả đủ và nhu cầu thuê kéo dài hơn dự kiến. Vì vậy, quy trình thẩm định khách hàng và giá ngang, giá trị tài sản thường là những nội dung trọng tâm trong hồ sơ tín dụng.

Các bên cũng cần làm rõ các nội dung sau:

• Tài sản thuê và điều kiện bảo quản;
• Trách nhiệm bảo trì, thay thế linh kiện và kiểm định định kỳ;
• Phạm vi bảo hiểm của tài sản;
• Quyền đình chỉ hoặc chấm dứt hợp đồng;
• Phí trả trước, tiền thuê đầu kỳ và các khoản phí liên quan;
• Điều kiện mua lại, gia hạn hoặc hoàn trả tài sản;
• Cơ chế xử lý khi khách hàng chậm thanh toán hoặc vi phạm nghĩa vụ.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Khách hàng doanh nghiệp có cần sở hữu tài sản ngay khi ký hợp đồng thuê tài sản tài chính không?
Không. Khách hàng thường chỉ có quyền sử dụng tài sản trong thời hạn thuê; quyền sở hữu được chuyển giao khi khách hàng hoàn tất nghĩa vụ và thực hiện các thủ tục mua lại hoặc gia hạn theo điều khoản hợp đồng.

Hỏi: Các khoản tiền trả theo hợp đồng thuê tài sản tài chính có được trừ khi doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính không?
Thông thường không thể tự ý ngừng thanh toán, vì các khoản tiền thuê là nghĩa vụ có tính chắc chắn. Doanh nghiệp nên chủ động liên hệ công ty tài chính để thảo luận phương án giãn tiền thuê, điều chỉnh lịch thanh toán hoặc tái cấu trúc hợp đồng trước khi vi phạm.

Hỏi: Doanh nghiệp có được ghi nhận tài sản thuê trên sổ sách kế toán không?
Doanh nghiệp không ghi nhận tài sản thuê như tài sản hữu hình sở hữu, mà thường ghi nhận quyền sử dụng tài sản và nghĩa vụ trả tiền thuê. Phần tiền trả định kỳ có thể được phân bổ giữa chi phí tài chính và giảm giá trị nghĩa vụ theo cách trình bày phù hợp với chuẩn kế toán áp dụng.

Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo về nghiệp vụ ngân hàng và không thay thế tư vấn pháp lý, kế toán hoặc tài chính chuyên nghiệp.