Xác thực sinh trắc học khuôn mặt trong giao dịch
Xác thực sinh trắc học khuôn mặt trong giao dịch (tiếng Anh: Facial Biometric Authentication) là phương thức bảo mật sử dụng công nghệ nhận diện và đối chiếu đặc điểm khuôn mặt của khách hàng với dữ liệu sinh trắc học đã được đăng ký trước đó trong hệ thống ngân hàng hoặc với dữ liệu sinh trắc học trên chip của giấy tờ tùy thân (như Căn cước công dân gắn chip) nhằm xác minh danh tính người thực hiện giao dịch. Đây là một trong những giải pháp xác thực mạnh (strong authentication) được các ngân hàng và trung gian thanh toán tại Việt Nam triển khai mạnh mẽ từ năm 2024, đặc biệt đối với các giao dịch chuyển tiền trực tuyến có giá trị lớn hoặc có dấu hiệu rủi ro gian lận, lừa đảo.
Về bản chất kỹ thuật, hệ thống sẽ thu nhận hình ảnh khuôn mặt khách hàng thông qua camera trên thiết bị di động, sau đó phân tích các đặc điểm sinh trắc học không thể thay đổi như khoảng cách giữa hai mắt, hình dáng mũi, đường viền hàm, cấu trúc xương gò má... rồi so khớp với dữ liệu gốc đã lưu trữ. Quá trình so khớp thường diễn ra trong vài giây, có thể kèm theo bước kiểm tra "sự sống" (liveness detection) như yêu cầu người dùng chớp mắt, quay đầu hoặc đọc một dãy số ngẫu nhiên để chống hành vi giả mạo bằng ảnh chụp, video hoặc mặt nạ 3D.
Bối cảnh áp dụng tại Việt Nam
Từ ngày 01/07/2024, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) yêu cầu các ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử thực hiện xác thực sinh trắc học đối với một số giao dịch chuyển tiền trên 10 triệu đồng mỗi giao dịch hoặc trên 20 triệu đồng tổng giá trị giao dịch trong ngày, nhằm mục tiêu hạn chế tình trạng lừa đảo, chiếm đoạt tài khoản và giao dịch giả mạo. Quy định này được xem là bước tiến quan trọng trong chiến lược tăng cường an toàn, bảo mật cho hoạt động thanh toán trực tuyến, đặc biệt trong bối cảnh các hình thức lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi như deepfake, giả mạo số điện thoại, chiếm quyền điều khiển thiết bị.
Song song đó, NHNN cũng yêu cầu các tổ chức tín dụng phải đối chiếu dữ liệu khuôn mặt của khách hàng với dữ liệu sinh trắc học lưu trữ trên chip của thẻ Căn cước công dân do cơ quan Công an cấp, thay vì chỉ sử dụng dữ liệu tự đăng ký trước đó. Điều này giúp đảm bảo danh tính thực của chủ tài khoản, ngăn chặn tình trạng mở tài khoản "hộ", mua bán tài khoản hoặc sử dụng giấy tờ giả.
Quy trình xác thực sinh trắc học điển hình
Quy trình xác thực sinh trắc học khuôn mặt trong giao dịch ngân hàng thường diễn ra theo các bước cơ bản sau:
- Bước 1 — Khởi tạo giao dịch: Khách hàng đăng nhập ứng dụng ngân hàng điện tử (mobile banking) hoặc ví điện tử, nhập thông tin giao dịch chuyển tiền như người thụ hưởng, số tiền, nội dung.
- Bước 2 — Hệ thống đánh giá rủi ro: Dựa trên giá trị giao dịch, lịch sử giao dịch, thiết bị sử dụng và các yếu tố khác, hệ thống quyết định có yêu cầu xác thực sinh trắc học hay không.
- Bước 3 — Thu nhận dữ liệu khuôn mặt: Ứng dụng yêu cầu khách hàng đưa khuôn mặt vào khung hình camera, thực hiện các thao tác chống giả mạo (liveness detection).
- Bước 4 — So khớp dữ liệu: Hệ thống so sánh hình ảnh thu nhận được với dữ liệu sinh trắc học đã đăng ký hoặc dữ liệu trên chip Căn cước công dân, đồng thời có thể đối chiếu với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
- Bước 5 — Phê duyệt giao dịch: Nếu dữ liệu trùng khớp, giao dịch được xác nhận và xử lý tiếp. Nếu không trùng khớp hoặc phát hiện dấu hiệu giả mạo, giao dịch bị từ chối và có thể bị tạm khóa để xác minh.
Ý nghĩa đối với ngân hàng và khách hàng
Đối với ngân hàng, xác thực sinh trắc học giúp giảm thiểu rủi ro gian lận, chiếm đoạt tài sản khách hàng, hạn chế tổn thất tài chính và bảo vệ uy tín thương hiệu. Đây cũng là yêu cầu tuân thủ quy định của cơ quan quản lý, tránh các hình phạt hành chính và tăng cường năng lực phòng chống tội phạm công nghệ cao.
Đối với khách hàng, mặc dù quy trình có thể phức tạp hơn so với xác thực OTP truyền thống, nhưng mức độ bảo mật được nâng cao đáng kể. Khách hàng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào mã OTP có thể bị đánh cắp qua SIM swap, phishing hay phần mềm độc hại. Tuy nhiên, khách hàng cũng cần lưu ý bảo quản thiết bị di động, không chia sẻ thông tin sinh trắc học và cảnh giác trước các yêu cầu cung cấp khuôn mặt qua cuộc gọi video từ người lạ.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Những giao dịch nào bắt buộc phải xác thực sinh trắc học khuôn mặt theo quy định hiện hành?
Theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước, xác thực sinh trắc học khuôn mặt áp dụng bắt buộc với giao dịch chuyển tiền có giá trị từ 10 triệu đồng trở lên mỗi giao dịch hoặc tổng giá trị giao dịch trong ngày từ 20 triệu đồng trở lên đối với tài khoản thanh toán, tài khoản ví điện tử. Ngoài ra, ngân hàng có thể yêu cầu xác thực bổ sung khi phát hiện giao dịch có dấu hiệu bất thường, rủi ro cao. Các giao dịch nhỏ hơn ngưỡng giá trị nêu trên vẫn có thể sử dụng phương thức xác thực cũ như mật khẩu, OTP.
Hỏi: Trường hợp khuôn mặt bị thay đổi nhiều do phẫu thuật thẩm mỹ, tai nạn hoặc già đi thì có ảnh hưởng đến việc xác thực không?
Có thể ảnh hưởng, vì công nghệ nhận diện khuôn mặt dựa trên các đặc điểm sinh trắc học cố định. Khi khuôn mặt thay đổi đáng kể, hệ thống có thể từ chối xác thực. Trong trường hợp này, khách hàng nên liên hệ chi nhánh ngân hàng để được hỗ trợ cập nhật lại dữ liệu sinh trắc học, đồng thời chuẩn bị các giấy tờ chứng minh lý do thay đổi (giấy xác nhận y tế, giấy tờ tùy thân còn hiệu lực).
Hỏi: Dữ liệu sinh trắc học khuôn mặt của khách hàng được lưu trữ ở đâu và có an toàn không?
Dữ liệu sinh trắc học khuôn mặt được lưu trữ tại hệ thống của ngân hàng và đối với dữ liệu từ Căn cước công dân gắn chip, dữ liệu được đối chiếu qua hệ thống của cơ quan Công an mà không lưu trữ tại ngân hàng. Theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin trong hoạt động ngân hàng, các tổ chức tín dụng phải áp dụng tiêu chuẩn mã hóa cao, kiểm soát truy cập nghiêm ngặt và không được chia sẻ dữ liệu sinh trắc học cho bên thứ ba khi chưa có sự đồng ý của khách hàng hoặc yêu cầu từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn hoặc văn bản pháp luật chính thức. Đối với các quy định cụ thể, vui lòng tra cứu trực tiếp văn bản hiện hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và cơ quan quản lý có liên quan.