Suất hoàn vốn nội bộ IRR là gì?

Suất hoàn vốn nội bộ (IRR)

Suất hoàn vốn nội bộ (tiếng Anh: Internal Rate of Return, viết tắt IRR) là tỷ suất chiết khấu làm cho tổng giá trị hiện tại của các dòng tiền thu vào (lợi ích) bằng tổng giá trị hiện tại của các dòng tiền chi ra (chi phí), tức làm cho NPV (Net Present Value) của dự án đầu tư bằng 0. Nói cách khác, IRR chính là mức lãi suất "hòa vốn" của dự án – tại đó nhà đầu tư vừa đủ thu hồi vốn đã bỏ ra tính theo giá trị thời gian của tiền tệ. Trong thực tiễn, IRR được sử dụng rất phổ biến để so sánh hiệu quả giữa các dự án, phương án đầu tư hoặc các sản phẩm tài chính có dòng tiền dạng nhiều kỳ như trái phiếu, dự án bất động sản, dự án tín dụng...

Công thức tính IRR

Công thức tổng quát của IRR dựa trên phương trình NPV = 0:

NPV = ∑ [CFₜ / (1 + IRR)ᵗ] – CF₀ = 0

Trong đó:

• CF₀: Vốn đầu tư ban đầu (thường là số âm, vì là dòng tiền chi ra).
• CFₜ: Dòng tiền ròng tại thời điểm t (t = 1, 2, 3... n).
• n: Tổng số kỳ (năm, quý, tháng) của dự án.
• IRR: Tỷ suất cần tìm.

Vì phương trình IRR là phương trình bậc n, không có công thức giải tích tổng quát. Trong thực tế, người ta dùng phương pháp thử–sai (trial and error), phương pháp nội suy tuyến tính hoặc các hàm tài chính có sẵn trong Excel (hàm IRR(), XIRR()) để tính ra giá trị IRR.

Cách nội suy tuyến tính (hay dùng trong đề thi):

• Bước 1: Chọn hai tỷ lệ chiết khấu r₁ và r₂ sao cho NPV(r₁) > 0 và NPV(r₂) < 0.
• Bước 2: Áp dụng công thức: IRR ≈ r₁ + [NPV(r₁) / (NPV(r₁) – NPV(r₂))] × (r₂ – r₁)

Cách đọc và áp dụng IRR trong thẩm định dự án

Khi đánh giá một dự án đầu tư hoặc một phương án sử dụng vốn, nguyên tắc so sánh IRR như sau:

• IRR > chi phí sử dụng vốn (WACC hoặc lãi suất yêu cầu): Dự án tạo ra lợi nhuận vượt mức kỳ vọng, chấp nhận đầu tư.
• IRR = chi phí sử dụng vốn: Dự án vừa đủ hòa vốn về mặt tài chính.
• IRR < chi phí sử dụng vốn: Dự án không đạt yêu cầu, nên loại bỏ.

Trong ngân hàng, khi thẩm định một dự án vay vốn trung–dài hạn, cán bộ tín dụng thường phải tính IRR của dự án của khách hàng rồi so sánh với lãi suất cho vay. Nếu IRR dự án lớn hơn lãi suất vay, khách hàng mới có "đệm" lợi nhuận để trả nợ ngân hàng bền vững. Ngược lại, dự án có IRR thấp hơn lãi suất vay là dấu hiệu cảnh báo dòng tiền không đủ bù chi phí tài chính.

So sánh IRR với NPV và ưu nhược điểm

So với NPV:

• Cả IRR và NPV đều cùng dựa trên dòng tiền chiết khấu, nhưng NPV cho biết dự án tạo ra bao nhiêu giá trị tuyệt đối (đơn vị tiền), còn IRR cho biết dự án sinh lời bao nhiêu phần trăm (đơn vị %).
• Khi các dự án có quy mô vốn khác nhau, NPV phản ánh đúng hơn; IRR có thể "thiên vị" dự án nhỏ có tỷ suất cao nhưng giá trị tuyệt đối thấp.

Ưu điểm của IRR:

• Dễ hiểu, trực quan vì cho ra con số phần trăm giống lãi suất.
• Không cần xác định trước chi phí sử dụng vốn để tính, mà dùng chính IRR để so sánh.
• Thuận tiện khi so sánh nhanh nhiều dự án cùng loại.

Hạn chế của IRR:

• Giả định dòng tiền thu hồi được tái đầu tư với đúng tỷ lệ IRR – giả định này đôi khi phi thực tế.
• Với dự án có dòng tiền đổi dấu nhiều lần (nhiều nghiệm), IRR có thể cho ra nhiều giá trị, gây khó diễn giải.
• Không phù hợp khi so sánh các dự án có quy mô vốn, thời gian và dòng tiền khác xa nhau – lúc này NPV vẫn là tiêu chí ưu tiên.

Ví dụ minh họa

Một dự án đầu tư ban đầu bỏ ra 1.000 triệu đồng, dự kiến mỗi năm thu về 300 triệu đồng liên tục trong 5 năm. Hỏi IRR của dự án là bao nhiêu?

Ta có phương trình: 300/(1+IRR) + 300/(1+IRR)² + ... + 300/(1+IRR)⁵ = 1.000

Dùng Excel với hàm IRR dòng tiền: [-1000, 300, 300, 300, 300, 300] cho kết quả IRR ≈ 15,24%.

Như vậy, nếu chi phí sử dụng vốn của nhà đầu tư (hay lãi suất vay ngân hàng cộng phần bù rủi ro) là 12%, dự án khả thi vì IRR 15,24% > 12%. Ngược lại, nếu lãi suất vay là 16%, dự án không khả thi vì IRR thấp hơn chi phí vốn.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Tại sao khi thẩm định dự án vay vốn ngân hàng, cán bộ tín dụng vẫn hay nói "IRR dự án phải lớn hơn lãi suất cho vay"? Vì lãi suất cho vay chính là chi phí tài chính mà khách hàng phải trả cho ngân hàng. Nếu IRR của dự án lớn hơn lãi suất vay, nghĩa là lợi nhuận thu về từ hoạt động sản xuất–kinh doanh vẫn còn dư sau khi trả lãi ngân hàng, dòng tiền đủ để trả nợ gốc và sinh lời cho chủ đầu tư. Nếu IRR nhỏ hơn lãi suất vay, doanh nghiệp sẽ lỗ trên chi phí tài chính và nguy cơ nợ xấu rất cao.

Hỏi: IRR có thể có nhiều giá trị cho cùng một dự án không? Có nên dùng IRR trong mọi trường hợp? Có, khi dòng tiền của dự án đổi dấu nhiều lần (ví dụ: giai đoạn đầu đầu tư lớn, giai đoạn giữa phải bỏ thêm vốn để mở rộng, giai đoạn sau thu hồi), phương trình NPV = 0 có thể cho ra nhiều nghiệm IRR, gây khó khăn cho việc diễn giải. Trong những trường hợp đó, NPV hoặc chỉ tiêu MIRR (Modified Internal Rate of Return) thường được ưu tiên hơn.

Hỏi: IRR và lãi suất danh nghĩa của trái phiếu có phải là một không? Không hoàn toàn. Lãi suất danh nghĩa (coupon) là lãi suất cam kết trả hằng năm của trái phiếu, còn IRR (hay còn gọi là Yield to Maturity – YTM khi nắm giữ đến đáo hạn) là tỷ suất sinh lời thực tế của nhà đầu tư tính trên toàn bộ dòng tiền gồm coupon và chênh lệch giá mua–giá trả. Khi trái phiếu mua dưới mệnh giá, IRR sẽ cao hơn coupon; khi mua trên mệnh giá, IRR sẽ thấp hơn coupon. Trong ngân hàng, bộ phận Treasury và đầu tư thường dùng chính YTM/IRR để đánh giá hiệu quả danh mục trái phiếu.

Nội dung mang tính tham khảo cho mục đích học tập và luyện thi tuyển dụng ngân hàng, không thay thế tư vấn tài chính chuyên nghiệp.