Tỷ lệ khai thác sản phẩm
Tỷ lệ khai thác sản phẩm là chỉ số đo lường mức độ sử dụng thực tế của một sản phẩm ngân hàng trong tổng số khách hàng được cung cấp sản phẩm đó. Chỉ số thể hiện khả năng chuyển đổi khách hàng từ trạng thái được cung cấp sản phẩm sang trạng thái sử dụng sản phẩm, đồng thời giúp ngân hàng đánh giá hiệu quả triển khai, mức độ phù hợp và giá trị thực tế của sản phẩm.
Công thức tính cơ bản:
Tỷ lệ khai thác sản phẩm = Số khách hàng sử dụng sản phẩm ÷ Tổng số khách hàng được cung cấp sản phẩm × 100%
Trong đó, số khách hàng sử dụng sản phẩm là những khách hàng đã thực hiện hoạt động thực tế như giao dịch, sử dụng dịch vụ hoặc kích hoạt tính năng của sản phẩm trong kỳ phân tích. Tổng số khách hàng được cung cấp sản phẩm là những khách hàng đã đủ điều kiện được cung cấp hoặc đã được cung cấp sản phẩm tính đến thời điểm theo dõi.
Ví dụ, ngân hàng cung cấp thẻ tín dụng cho 10.000 khách hàng, trong đó có 6.000 khách hàng đã phát hành thẻ và thực hiện giao dịch trong quý. Tỷ lệ khai thác sản phẩm của nhóm khách hàng này là 60%. Kết quả này cho thấy phần lớn khách hàng đã chuyển sang sử dụng thẻ, đồng thời vẫn còn 40% khách hàng cần được hỗ trợ để tăng mức độ sử dụng.
Mục đích sử dụng
Tỷ lệ khai thác sản phẩm giúp ngân hàng theo dõi chất lượng đầu vào của quy trình cung cấp sản phẩm, từ khâu xác định nhu cầu, tư vấn, phê duyệt đến giao sản phẩm và hỗ trợ sau bán. Nếu tỷ lệ thấp trong khi số lượng khách hàng được cung cấp sản phẩm tăng, ngân hàng cần xem xét lại nhu cầu thực tế của khách hàng, độ phù hợp của sản phẩm, chất lượng tư vấn hoặc các trở ngại trong quá trình kích hoạt và sử dụng.
Chỉ số cũng hỗ trợ công tác quản trị danh mục sản phẩm. Ngân hàng có thể so sánh tỷ lệ khai thác giữa các sản phẩm, kênh phân phối, nhóm khách hàng và các chi nhánh để xác định nơi có hiệu quả cung cấp tốt. Việc phân tích theo nhóm khách hàng đặc biệt hữu ích với sản phẩm như tài khoản thanh toán, thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ, gói tài khoản hoặc sản phẩm vay, bởi mỗi nhóm có nhu cầu và đặc điểm sử dụng khác nhau.
Cách xác định và theo dõi
Để tính tỷ lệ khai thác, cần thống nhất trước các yếu tố như kỳ đo lường, phạm vi khách hàng, thời điểm ghi nhận và hành động được xem là khách hàng đã sử dụng sản phẩm. Cùng một khách hàng có thể sử dụng nhiều sản phẩm, nhưng khi phân tích từng sản phẩm riêng lẻ, mỗi khách hàng thường chỉ được tính một lần trong từng sản phẩm đang xét.
Hình thức theo dõi phổ biến gồm lấy dữ liệu từ hệ thống thẻ, tài khoản, giao dịch, trình duyệt sản phẩm và hệ thống quản lý khách hàng. Với sản phẩm yêu cầu định kỳ sử dụng, có thể bổ sung điều kiện như có giao dịch trong 30 ngày gần nhất, phát sinh tối thiểu một giao dịch trong kỳ hoặc duy trì sản phẩm đang hoạt động.
Để tránh sai lệch, chỉ số thường được báo cáo cả theo kỳ và theo lũy kế. Tỷ lệ theo kỳ cho biết sản phẩm mới có khả năng được kích hoạt và sử dụng nhanh hay không. Tỷ lệ lũy kế phản ánh hiệu quả sử dụng toàn bộ sản phẩm đã cung cấp. Khi thay đổi quy định định danh hoặc phương pháp ghi nhận, cần chuẩn hóa để các kỳ số liệu có thể so sánh.
Ví dụ phân tích
Giả sử ngân hàng cung cấp sản phẩm tài khoản thanh toán cho 20.000 khách hàng. Sau khi được cung cấp, có 14.000 khách hàng kích hoạt tài khoản, còn 9.000 khách hàng phát sinh giao dịch trong quý. Nếu lấy khách hàng kích hoạt tài khoản là đơn vị được cung cấp sản phẩm đã hoàn tất và lấy khách hàng phát sinh giao dịch là đơn vị sử dụng thực tế, tỷ lệ khai thác là 64,29%.
Trong trường hợp này, chênh lệch giữa 20.000 khách hàng được cung cấp, 14.000 khách hàng kích hoạt và 9.000 khách hàng giao dịch cho thấy cần phân tích riêng hai điểm nghẽn: khách hàng chưa kích hoạt tài khoản và khách hàng đã kích hoạt nhưng chưa sử dụng. Ngân hàng có thể gửi thông báo nhắc kích hoạt, hỗ trợ kỹ thuật hoặc cung cấp ưu đãi phù hợp. Tuy nhiên, cần xác định rõ mục tiêu của chỉ số trước khi lựa chọn mẫu số và tử số.
Lưu ý khi áp dụng
Tỷ lệ khai thác không nên được xem là duy nhất khi đánh giá hiệu quả của sản phẩm. Chỉ số cao có thể phản ánh khả năng kích hoạt tốt nhưng chưa chắc tạo ra nhiều giá trị tài chính hoặc mối quan hệ bền vững. Ngược lại, tỷ lệ thấp ở một sản phẩm không nhất thiết khiến sản phẩm kém hiệu quả nếu sản phẩm đóng vai trò bổ trợ cho một quan hệ khách hàng lớn hơn.
Một số sản phẩm có thời gian kích hoạt chậm hoặc chu kỳ sử dụng dài, chẳng hạn tài khoản tiết kiệm, gói bảo hiểm hoặc khoản vay. Vì vậy, cần kết hợp chỉ số khai thác với tỷ lệ duy trì hoạt động, mức độ sử dụng trung bình, tỷ lệ khách hàng hoạt động thường xuyên, doanh thu và rủi ro gắn với sản phẩm.
Ngoài ra, khách hàng được cung cấp sản phẩm có thể thuộc nhiều nhóm phục vụ với mức độ cam kết khác nhau. Việc báo cáo riêng tỷ lệ khai thác theo kênh cung cấp, nhóm tuổi, khu vực hoặc mức độ khách hàng giúp ngân hàng xác định chính xác nơi cần cải thiện và tránh áp dụng cùng một biện pháp cho tất cả đối tượng.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Khách hàng kích hoạt tài khoản nhưng chưa phát sinh giao dịch có được tính là đã khai thác sản phẩm không?
Không nhất thiết. Nếu mục tiêu là đánh giá mức độ sử dụng thực tế, chỉ những khách hàng phát sinh hoạt động đủ điều kiện mới nên tính vào tử số. Nếu mục tiêu là đo khả năng kích hoạt, có thể tính khách hàng đã kích hoạt, nhưng phải ghi rõ tiêu chí và không nhầm chỉ số này với tỷ lệ sử dụng thực tế.
Hỏi: Có nên tính tỷ lệ khai thác theo từng lần cung cấp hay theo từng khách hàng?
Với nhóm khách hàng cụ thể, thông thường nên tính theo khách hàng để tránh một người nhận nhiều sản phẩm bị đếm lặp. Nếu cần phân tích chất lượng từng đợt cung cấp, ngân hàng có thể xây dựng thêm báo cáo theo chiến dịch hoặc lần cung cấp, đồng thời quy định rõ cách xử lý khách hàng nhận nhiều sản phẩm.
Hỏi: Tỷ lệ khai thác bao nhiêu là phù hợp để đánh giá một sản phẩm?
Không có một ngưỡng chung áp dụng cho mọi sản phẩm. Ngân hàng nên đặt mục tiêu dựa trên đặc tính sản phẩm, kỳ vụ, kênh cung cấp và năng lực hoạt động hiện tại của đơn vị. Để đánh giá tốt hơn, chỉ số nên được so sánh theo cùng kỳ trước, sau khi cải thiện quy trình và với các nhóm sản phẩm có đặc điểm tương tự.