Bỏ qua điều hướng

Điều khoản bảo đảm thanh toán là gì?

Thuật ngữ chung

Điều khoản bảo đảm thanh toán

Điều khoản bảo đảm thanh toán là điều khoản trong hợp đồng tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết thực hiện nghĩa vụ thanh toán thay cho bên vay khi bên vay không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ trong hạn theo hợp đồng. Điều khoản này xác định rõ phạm vi trách nhiệm của bên bảo lãnh, gồm số tiền tối đa mà bên bảo lãnh phải thanh toán, điều kiện phát sinh nghĩa vụ, thời hạn thanh toán và các chế tài áp dụng khi người vay vi phạm nghĩa vụ.

Trong ngân hàng, thuật ngữ này thường xuất hiện trong hợp đồng tín dụng có bảo đảm, chẳng hạn khoản vay cá nhân có bên bảo lãnh, hợp đồng mua bán hàng trả góp hoặc các giao dịch tài trợ thương mại. Bên bảo lãnh không phải là người vay nhưng có trách nhiệm chịu nghĩa vụ tài chính khi người vay không trả nợ đúng hạn. Mức trách nhiệm của bên bảo lãnh có thể được giới hạn theo số tiền, tỷ lệ hoặc hạn mức được ghi trong hợp đồng, trừ khi hợp đồng quy định khác.

Phạm vi trách nhiệm của bên bảo lãnh

Phạm vi trách nhiệm thường bao gồm:

  • Khoản vốn vay hoặc nghĩa vụ nợ gốc: Bên bảo lãnh chịu trách nhiệm thanh toán trong trường hợp người vay không thực hiện nghĩa vụ.
  • Lãi, phí và chi phí liên quan: Hợp đồng có thể quy định bên bảo lãnh thanh toán cả lãi, phí quản lý, phí trễ hạn và các chi phí hợp pháp phát sinh từ việc xử lý nợ.
  • Tỷ lệ bảo đảm: Trong một số trường hợp, trách nhiệm của bên bảo lãnh chỉ được giới hạn ở một tỷ lệ nhất định so với nghĩa vụ của người vay. Ví dụ, nếu người vay vay 500 triệu đồng và tỷ lệ bảo đảm là 80%, mức tối đa bên bảo lãnh phải thanh toán theo tỷ lệ này là 400 triệu đồng, cùng các khoản khác theo thỏa thuận hợp đồng.
  • Ngoại tệ và chênh lệch tỷ giá: Nếu nghĩa vụ được thực hiện bằng ngoại tệ, hợp đồng có thể quy định cách xác định tỷ giá áp dụng khi chuyển đổi sang đơn vị thanh toán.

Bên bảo lãnh chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi đã cam kết. Việc bên bảo lãnh đã thanh toán một phần nghĩa vụ không đồng nghĩa với việc người vay được xóa toàn bộ nghĩa vụ đối với chủ nợ. Quan hệ giữa bên bảo lãnh và người vay sau đó được xử lý theo quy định của hợp đồng và các quy định pháp luật có liên quan.

Điều kiện phát sinh nghĩa vụ bảo đảm

Nghĩa vụ bảo đảm của bên bảo lãnh thường phát sinh khi xuất hiện đồng thời các điều kiện cơ bản, bao gồm:

  1. Người vay có nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng tín dụng.
  2. Người vay không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ.
  3. Chủ nợ đã thực hiện các thủ tục thông báo, yêu cầu hoặc xử lý nợ theo thỏa thuận trong hợp đồng.
  4. Khoản nợ đã đến hạn và bên bảo lãnh không thực hiện nghĩa vụ bảo đảm trong thời hạn được giao.

Mốc thời gian xác định người vay bị coi là vi phạm nghĩa vụ có ý nghĩa quan trọng trong việc áp dụng điều khoản bảo đảm. Hợp đồng cần quy định rõ thời điểm đến hạn, thời hạn được gia hạn hoặc chấp nhận chậm trả, cũng như thời hạn bên bảo lãnh phải thanh toán sau khi nhận yêu cầu từ chủ nợ.

Trong thực tế, chủ nợ thường cần có bằng chứng về việc người vay không thực hiện nghĩa vụ trước khi yêu cầu bên bảo lãnh thanh toán. Việc thông báo không đúng trình tự có thể làm ảnh hưởng đến khả năng áp dụng điều khoản bảo đảm. Do đó, các bên cần tuân thủ nghiêm quy trình được quy định trong hợp đồng.

Cách thức thực hiện nghĩa vụ bảo đảm

Bên bảo lãnh có thể thực hiện nghĩa vụ bảo đảm bằng nhiều cách, tùy thỏa thuận trong hợp đồng:

  • Thanh toán trực tiếp số tiền bên bảo lãnh chịu trách nhiệm vào tài khoản của chủ nợ.
  • Chuyển khoản để tất toán một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ đến hạn.
  • Cung cấp tài sản hoặc quyền lợi bảo đảm khác theo thỏa thuận.
  • Thỏa thuận với chủ nợ về phương án tái vỡ nợ hoặc chuyển nhượng nghĩa vụ pháp lý.

Khi bên bảo lãnh thanh toán, chủ nợ có thể được quyền yêu cầu bàn giao các chứng từ liên quan đến khoản nợ và có quyền tiếp tục yêu cầu người vay thanh toán phần nghĩa vụ chưa được bảo đảm. Cách xử lý sau khi thanh toán cần căn cứ vào quy định cụ thể của hợp đồng, tránh hiểu nhầm rằng bên bảo lãnh đã thay thế hoàn toàn vị trí của người vay.

Phân biệt với bảo đảm tài sản và bảo đảm chuyển nhượng

Điều khoản bảo đảm thanh toán không đồng nghĩa với tài sản bảo đảm. Khi người vay không thanh toán, bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ tài chính trực tiếp; còn trong trường hợp bảo đảm tài sản, chủ nợ có quyền thực hiện các biện pháp xử lý tài sản theo quy định của hợp đồng và pháp luật để thu hồi nợ.

Một hợp đồng tín dụng có thể đồng thời có bên bảo lãnh và tài sản bảo đảm. Khi đó, các biện pháp thu hồi nợ có thể được thực hiện theo thứ tự được thỏa thuận, hoặc chủ nợ có quyền lựa chọn cách xử lý phù hợp với quy định pháp luật. Bên bảo lãnh không thể mặc nhiên yêu cầu chủ nợ chỉ thực hiện biện pháp xử lý tài sản bảo đảm nếu hợp đồng không quy định như vậy.

Rủi ro cần lưu ý khi ký bảo lãnh

Bên bảo lãnh có thể phải đối mặt với rủi ro đáng kể dù không trực tiếp sử dụng khoản vay. Các rủi ro chính gồm:

  • Người vay sử dụng vốn không đúng mục đích hoặc kinh doanh thua lỗ.
  • Thay đổi điều kiện tài chính, thu nhập hoặc lịch sử thanh toán khiến khả năng trả nợ suy giảm.
  • Chi phí thu hồi nợ, phí tố tụng và chi phí bảo đảm tài sản tăng cao.
  • Khó khăn trong việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm khi nhiều bên cùng tham gia quan hệ bảo đảm.
  • Việc chậm xử lý hồ sơ hoặc không thực hiện đúng thủ tục thông báo dẫn đến tranh chấp về trách nhiệm.

Trước khi đồng ý bảo lãnh, bên bảo lãnh nên kiểm tra năng lực tài chính, uy tín và lịch sử trả nợ của người vay; xác định rõ số tiền tối đa chịu trách nhiệm; kiểm tra các điều kiện bảo đảm; và đánh giá khả năng thu hồi nợ trong trường hợp xấu nhất. Bên bảo lãnh cũng nên xem xét yêu cầu tài sản bảo đảm hoặc bổ sung các biện pháp bảo đảm phù hợp để hạn chế rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Bên bảo lãnh có phải chịu trách nhiệm toàn bộ khoản vay hay chỉ trong một giới hạn nhất định?
Phạm vi trách nhiệm phụ thuộc vào hợp đồng bảo lãnh. Bên bảo lãnh có thể chịu trách nhiệm toàn bộ nghĩa vụ của người vay hoặc chỉ trong một tỷ lệ, số tiền hay hạn mức nhất định. Cần đọc kỹ điều khoản giới hạn trách nhiệm, các khoản phí được bảo đảm và thời hạn bảo lãnh.

Hỏi: Người vay chỉ cần chậm trả một phần thì bên bảo lãnh có phải thanh toán toàn bộ không?
Không nhất thiết. Việc bên bảo lãnh phải thanh toán toàn bộ hay từng phần phụ thuộc vào cách hợp đồng quy định về “sự kiện vi phạm” và điều kiện kích hoạt bảo đảm. Nếu hợp đồng quy định chỉ cần người vay không thanh toán đúng hạn một khoản nhất định thì nghĩa vụ bảo đảm có thể phát sinh, nhưng mức thanh toán vẫn cần căn cứ vào giới hạn trách nhiệm và các điều khoản liên quan.

Hỏi: Sau khi bên bảo lãnh thanh toán, người vay có còn phải trả nợ không?
Người vay thường vẫn có nghĩa vụ đối với bên bảo lãnh về khoản mà bên bảo lãnh đã thanh toán thay. Quan hệ này có thể được điều chỉnh bằng thỏa thuận trong hợp đồng bảo lãnh, theo đó bên bảo lãnh có quyền yêu cầu người vay hoàn trả hoặc bồi thường các khoản đã thanh toán, cùng với lãi và chi phí liên quan trong phạm vi được thỏa thuận.

Thông tin trên mang tính tham khảo về thuật ngữ và thực tiễn nghiệp vụ, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc tư vấn chuyên môn đối với từng hợp đồng cụ thể.

Kiến thức này có trong đề thi tuyển dụng ngân hàng

Luyện thi với đề mô phỏng thực tế, chấm điểm tức thì

V
Vietcombank

Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung câu hỏi trên thithu.com chỉ mang tính chất luyện tập và tham khảo, không đại diện cho đề thi chính thức của bất kỳ tổ chức nào. Chúng tôi không chịu trách nhiệm về kết quả thi thực tế của người dùng.