Hành vi hành chính (Administrative Act)
Hành vi hành chính là hành vi (bao gồm cả hành động hoặc không hành động) của cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan khác được giao thực hiện chức năng hành chính nhà nước, tổ chức xã hội - nghề nghiệp được giao thực hiện chức năng quản lý nhà nước theo quy định của pháp luật, hoặc của cá nhân, tổ chức khác có thẩm quyền trong cơ quan, tổ chức đó, được thực hiện trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định của pháp luật. Hành vi hành chính có thể tồn tại dưới dạng một động tác hành chính cụ thể (chấp nhận hoặc từ chối hồ sơ, niêm phong hàng hóa, thu giấy tờ, kiểm tra tại chỗ...), hoặc dưới dạng không hành động (chậm giải quyết thủ tục, không trả lời đơn, không thực hiện nghĩa vụ công vụ). Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, hành vi hành chính thường gắn với hoạt động chỉ đạo, giám sát, thanh tra, kiểm tra và cấp/thu hồi giấy phép của Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành.
Phân loại hành vi hành chính
Hành vi hành chính được phân thành hai nhóm chính: hành vi hành chính hợp pháp và hành vi hành chính trái pháp luật. Hành vi hành chính hợp pháp là hành vi được thực hiện đúng thẩm quyền, đúng trình tự, đúng nội dung theo quy định pháp luật (ví dụ: Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh cấp Giấy phép thành lập và hoạt động cho quỹ tín dụng nhân dân cơ sở theo đúng quy trình; cơ quan thuế chấp nhận hồ sơ khai thuế đúng hạn). Hành vi hành chính trái pháp luật là hành vi có một trong các dấu hiệu: không thực hiện việc mà pháp luật quy định phải thực hiện (ví dụ: chậm cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp quá thời hạn 03 ngày làm việc), thực hiện không đúng nội dung (thu phí không đúng biểu mức), thực hiện không đúng trình tự (niêm phong tài sản mà không lập biên bản) hoặc thực hiện vượt thẩm quyền (chi nhánh Ngân hàng Nhà nước ban hành quyết định thuộc thẩm quyền của Hội đồng quản trị Ngân hàng Nhà nước).
Ví dụ minh họa trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng
Một số tình huống thực tiễn mà ứng viên thi tuyển ngân hàng cần nắm: (1) Cán bộ Ngân hàng Nhà nước từ chối tiếp nhận hồ sơ đăng ký hoạt động ví điện tử mà không nêu rõ lý do bằng văn bản - đây là hành vi hành chính trái pháp luật dạng không thực hiện nghĩa vụ hướng dẫn. (2) Thanh tra viên thu giữ sổ tiết kiệm của khách hàng tại quầy giao dịch khi chưa có quyết định thanh tra bằng văn bản - hành vi vượt thẩm quyền, xâm phạm quyền tài sản của tổ chức tín dụng. (3) Cơ quan quản lý thị trường yêu cầu ngân hàng tạm dừng giao dịch ngoại tệ trong khi chưa có văn bản chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước - hành vi không đúng thẩm quyền. (4) Nhân viên hành chính tại Chi cục Hải quan tỉnh không trả lời công văn hỏi về thủ tục nhập khẩu máy ATM trong 30 ngày - hành vi hành chính dạng không hành động.
Phân biệt hành vi hành chính với quyết định hành chính
Hai khái niệm này thường bị nhầm lẫn trong đề thi. Quyết định hành chính là văn bản do cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền ban hành để quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính, có hiệu lực áp dụng đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể (ví dụ: Quyết định thu hồi Giấy phép hoạt động của công ty tài chính, Quyết định bổ nhiệm Giám đốc chi nhánh ngân hàng). Hành vi hành chính là hành động thực tế hoặc sự im lặng trong quá trình thực hiện công vụ, không nhất thiết phải được thể hiện dưới dạng văn bản. Một quyết định hành chính được ban hành có thể là kết quả của một chuỗi hành vi hành chính; và bản thân quyết định hành chính khi được ban hành cũng đồng thời là một hành vi hành chính. Tiêu chí phân biệt cốt lõi: quyết định hành chính luôn có hình thức văn bản và xác lập/quyết định một quyền, nghĩa vụ cụ thể; hành vi hành chính có thể không có văn bản và chỉ là biểu hiện hành động hoặc không hành động trên thực tế.
Quyền khiếu nại và khởi kiện hành chính
Cá nhân, tổ chức bị ảnh hưởng bởi hành vi hành chính trái pháp luật có hai con đường bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Thứ nhất, quyền khiếu nại hành chính theo quy định của Luật Khiếu nại: người khiếu nại gửi đơn đến cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền hoặc đến Thanh tra cùng cấp trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày nhận được quyết định hành chính hoặc biết được hành vi hành chính. Thứ hai, quyền khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng hành chính hiện hành, áp dụng đối với các hành vi hành chính, quyết định hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc, quyết định giải quyết khiếu nại về quản lý đất đai và một số danh mục khác được pháp luật liệt kê cụ thể. Lưu ý: nội dung trình bày mang tính tham khảo tổng quát, không thay thế văn bản pháp luật hiện hành và tư vấn pháp lý chuyên nghiệp; ứng viên thi tuyển ngân hàng cần đối chiếu với văn bản pháp luật cập nhật tại thời điểm thi.