Kịch bản cơ sở
Kịch bản cơ sở (tiếng Anh: Base case scenario hoặc Baseline scenario) là kịch bản kinh tế vĩ mô trung tâm, phản ánh xác suất xảy ra cao nhất hoặc được kỳ vọng xảy ra nhiều nhất trong một khoảng thời gian dự báo, thường từ 1 đến 5 năm. Kịch bản này được xây dựng dựa trên các giả định hợp lý về tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất, tỷ giá, giá dầu và các biến số vĩ mô khác, đồng thời được sử dụng làm điểm tham chiếu (anchor) để so sánh với các kịch bản thay thế như kịch bản tích cực (upside), kịch bản bi quan (downside) và kịch bản căng thẳng (stress scenario). Trong quản trị rủi ro ngân hàng, kịch bản cơ sở đóng vai trò nền tảng cho việc lập kế hoạch tài chính, dự báo doanh thu, ước lượng chi phí vốn, xây dựng ngân sách rủi ro tín dụng và lập kế hoạch kinh doanh chiến lược của ngân hàng.
Các thành phần chính của một kịch bản cơ sở
Một kịch bản cơ sở trong ngân hàng thường bao gồm các biến số vĩ mô sau: tăng trưởng GDP thực tế theo quý hoặc theo năm (ví dụ: dự kiến 6,0–6,5%/năm trong giai đoạn 2024–2025 đối với Việt Nam); chỉ số giá tiêu dùng CPI (mục tiêu của Quốc hội và Chính phủ thường ở mức 4–4,5%); lãi suất điều hành và lãi suất liên ngân hàng; tỷ giá USD/VND và biên độ dao động dự kiến; tốc độ tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống (giới hạn tín dụng được Quốc hội và Ngân hàng Nhà nước thông báo hằng năm); giá dầu thế giới, giá hàng hóa xuất khẩu chủ lực và chỉ số chứng khoán. Ngoài ra, kịch bản cơ sở còn đưa vào các giả định về chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa, xu hướng đầu tư công, hoạt động xuất nhập khẩu và dòng vốn FDI. Mỗi biến số đều có một giá trị điểm (point estimate) hoặc một khoảng giá trị hẹp kèm xác suất xảy ra ước tính.
Quy trình xây dựng kịch bản cơ sở trong ngân hàng
Quy trình xây dựng kịch bản cơ sở thường trải qua 5 bước: (1) Khối Nghiên cứu và Phân tích kinh tế thu thập dữ liệu vĩ mô, viết báo cáo triển vọng kinh tế; (2) Xây dựng khung mô hình dự báo dựa trên các mô hình kinh tế lượng, mô hình VAR, mô hình hồi quy hoặc mô hình cân bằng tổng quát (CGE); (3) Hội đồng quản trị rủi ro hoặc Ủy ban ALCO thảo luận, thống nhất các giả định chính; (4) Phòng Kế hoạch Tổng hợp tổng hợp thành kịch bản chính thức và trình Ban Tổng Giám đốc phê duyệt; (5) Kịch bản được phân phối đến các đơn vị kinh doanh, rủi ro tín dụng, tài chính kế toán để lập kế hoạch ngân sách và dự báo. Kịch bản cơ sở thường được cập nhật định kỳ mỗi quý hoặc mỗi khi có biến động kinh tế lớn.
Ví dụ minh họa
Một ngân hàng thương mại cổ phần lớn tại Việt Nam xây dựng kịch bản cơ sở cho năm 2025 với các giả định: tăng trưởng GDP 6,5%, CPI bình quân 4,0%, lãi suất tái cấp vốn 4,5%, tỷ giá USD/VND ổn định quanh 25.000, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống 15%. Trên cơ sở đó, ngân hàng dự kiến tăng trưởng tín dụng nội bộ ở mức 12–14%, tỷ lệ nợ xấu (NPL) kiểm soát dưới 2%, ROE mục tiêu 18–20%. Song song, ngân hàng xây dựng kịch bản bi quan với GDP chỉ đạt 4,5%, tỷ giá mất giá 5%, từ đó ước tính NPL có thể tăng lên 3–3,5% và phải trích lập dự phòng rủi ro bổ sung.
Phân biệt kịch bản cơ sở với các loại kịch bản khác
Kịch bản cơ sở khác với dự báo điểm (point forecast) ở chỗ nó có thể chứa một khoảng giá trị và xác suất xảy ra, không phải một con số duy nhất. Khác với kịch bản căng thẳng (stress scenario) là kịch bản ngoại biên có xác suất thấp nhưng tác động nghiêm trọng (như khủng hoảng tài chính, dịch bệnh kéo dài), kịch bản cơ sở phản ánh điều kiện kinh doanh bình thường. Cũng khác với kịch bản tốt nhất (best case) hay xấu nhất (worst case) mang tính lý tưởng hóa, kịch bản cơ sở dựa trên cơ sở dữ liệu thực tế và phán đoán có cơ sở thống kê. Trong thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước về kiểm tra sức chịu đựng (stress test) và quản trị rủi ro, kịch bản cơ sở được sử dụng làm đường cơ sở để đo lường mức độ suy giảm của các chỉ tiêu an toàn vốn, thanh khoản khi áp các cú sốc giả định.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn và các văn bản hướng dẫn chính thức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.