Lô chẵn, lô lẻ (Board Lot, Odd Lot)
Lô chẵn (tiếng Anh: Board Lot, đôi khi gọi là Trading Unit) là đơn vị giao dịch tiêu chuẩn trên thị trường chứng khoán, quy định số lượng chứng khoán tối thiểu trong một lệnh mua/bán được phép khớp trên hệ thống giao dịch. Lô lẻ (Odd Lot) là phần chứng khoán có số lượng nhỏ hơn một lô chẵn, không đáp ứng đơn vị giao dịch tiêu chuẩn nên bị tách riêng về cơ chế khớp lệnh và thường giao dịch kém thanh khoản hơn. Trên hai sàn chính tại Việt Nam hiện nay, một lô chẵn được quy định thống nhất là 100 cổ phiếu/trái phiếu doanh nghiệp. Trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE), quy mô lô chẵn 100 cổ phiếu được áp dụng từ ngày 04/01/2021; trước thời điểm đó, đơn vị giao dịch là 10 cổ phiếu. Trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), lô chẵn cũng là 100 cổ phiếu theo quy chế giao dịch hiện hành. Riêng với UPCoM (thị trường giao dịch chứng khoán chưa niêm yết của HNX), đơn vị giao dịch tiêu chuẩn cũng áp dụng theo lô 100 cổ phiếu.
Quy tắc đặt lệnh theo lô chẵn trên HOSE
Theo quy chế giao dịch của HOSE, lệnh mua/bán phải đặt theo nguyên tắc bội số của lô chẵn và tối thiểu một lô. Nhà đầu tư chỉ được nhập các khối lượng như 100, 200, 300, 500, 1.000 cổ phiếu… trong các phiên định kỳ (khớp lệnh định kỳ) và phiên liên tục (khớp lệnh liên tục). Lệnh có khối lượng dưới 100 hoặc không là bội số của 100 sẽ bị hệ thống từ chối ngay từ bước nhập lệnh, đảm bảo tính đồng nhất trong vận hành sàn. Việc chuyển từ lô 10 sang lô 100 từ năm 2021 nhằm giảm số lượng lệnh trên hệ thống, hạn chế hiện tượng nghẽn lệnh và phù hợp thông lệ quốc tế (các sàn như NYSE, Nasdaq, HKEX cũng sử dụng board lot 100 cổ phiếu).
Quy tắc giao dịch đối với lô lẻ
Lô lẻ trên HOSE được hiểu là số lượng cổ phiếu từ 1 đến 99, tức nhỏ hơn một lô chẵn 100 cổ phiếu. Do không đáp ứng đơn vị giao dịch tiêu chuẩn, lô lẻ không được khớp trên hệ thống khớp lệnh định kỳ và liên tục, mà chỉ được giao dịch qua phương thức thoả thuận hoặc qua hệ thống giao dịch lô lẻ riêng mà sàn cung cấp (trên HOSE là chức năng giao dịch lô lẻ - odd lot trading). Khi thực hiện lệnh thoả thuận, nhà đầu tư có thể thỏa thuận trực tiếp khối lượng bất kỳ (kể cả dưới 100 cổ phiếu) và mức giá riêng, miễn nằm trong biên độ giá thoả thuận mà sàn cho phép trong ngày. Giao dịch lô lẻ thường có chênh lệch giá mua - bán (spread) rộng hơn so với lô chẵn, vì tính thanh khoản thấp và nguồn cung - cầu hạn chế.
Các tình huống phát sinh lô lẻ trong thực tế
Lô lẻ thường phát sinh trong các trường hợp: (i) nhận cổ tức bằng cổ phiếu mà tỷ lệ chia không tròn lô (ví dụ tỷ lệ 1.000:37, nhà đầu tư sở hữu 200 cổ phiếu sẽ nhận thêm 7 cổ phiếu lẻ); (ii) thực hiện quyền mua khi quyền phát sinh không đủ 100 đơn vị; (iii) chia tách (split) hoặc gộp cổ phiếu (reverse split); (iv) nhận cổ phiếu thưởng, cổ phiếu ESOP với số lượng nhỏ. Ngoài ra, khi doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu trả cổ tức, phần lẻ thường được công ty chứng khoán - nơi nhà đầu tư lưu ký - xử lý bằng cách bán gộp trên thị trường rồi trả tiền mặt cho nhà đầu tư, giúp họ không phải tự tìm đối tác để thoát lô lẻ.
Ý nghĩa đối với nhà đầu tư và trong phỏng vấn tuyển dụng ngân hàng
Khi phỏng vấn vào các vị trí liên quan tới ngân hàng đầu tư (Investment Banking), môi giới, quản lý tài sản hay dịch vụ lưu ký, ứng viên cần nắm rằng: lô chẵn quyết định bước nhảy tối thiểu khi đặt lệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược phân bổ vốn và quản trị rủi ro tỷ trọng; lô lẻ tuy nhỏ nhưng có thể khiến nhà đầu tư không thoát được vị thế đúng giá thị trường, buộc phải chấp nhận giao dịch thoả thuận. Đối với ngân hàng cung cấp dịch vụ lưu ký, số dư lô lẻ của khách hàng cần được hạch toán riêng và thông báo minh bạch, là một điểm thường gặp trong câu hỏi nghiệp vụ chứng khoán tại vòng technical interview. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn và không phải khuyến nghị đầu tư.