Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB)
Ngân hàng Phát triển Châu Á (tiếng Anh: Asian Development Bank, viết tắt: ADB) là một tổ chức tài chính đa phương hoạt động ở cấp khu vực, được thành lập nhằm huy động và cung cấp nguồn lực tài chính cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Trụ sở chính của ADB đặt tại Manila, Philippines. ADB hoạt động theo mô hình tương tự Ngân hàng Thế giới (World Bank) nhưng giới hạn phạm vi địa lý trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, với sứ mệnh giảm nghèo, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và hội nhập khu vực.
Thành viên của ADB bao gồm cả các quốc gia trong khu vực lẫn các nước ngoài khu vực có nhu cầu hợp tác phát triển. Nguồn vốn hoạt động của ADB đến từ vốn góp của các quốc gia thành viên, phát hành trái phiếu trên thị trường vốn quốc tế và các khoản hoàn trả từ các dự án đã cho vay. Cơ quan quản trị cao nhất là Hội đồng Thống đốc (Board of Governors), trong đó mỗi quốc gia thành viên cử một đại diện; Ban Giám đốc (Board of Directors) là cơ quan thường trực điều hành hoạt động hằng ngày, và Chủ tịch (President) do Hội đồng Thống đốc bầu ra với nhiệm kỳ 5 năm.
Lịch sử hình thành và phát triển
ADB được thành lập ngày 19 tháng 12 năm 1966 theo sáng kiến của Hội đồng Kinh tế châu Á và Viễn Đông của Liên Hợp Quốc (ECAFE, nay là ESCAP). Tổng cộng 31 quốc gia là thành viên sáng lập, trong đó có Việt Nam (gia nhập năm 1966, là một trong những thành viên ban đầu). Đến nay, ADB có khoảng 68 thành viên, trong đó 49 quốc gia thuộc khu vực châu Á - Thái Bình Dương và 19 quốc gia ngoài khu vực.
Trong hơn năm thập kỷ hoạt động, ADB đã mở rộng đáng kể quy mô hoạt động: từ chủ yếu tập trung vào cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng, thủy lợi ở giai đoạn đầu, đến nay ADB triển khai đa dạng lĩnh vực gồm phát triển đô thị, giáo dục, y tế, tài chính nông nghiệp, ứng phó biến đổi khí hậu, chuyển đổi số và an ninh năng lượng. Cam kết cho vay và viện trợ hằng năm của ADB đã đạt mức hàng chục tỷ USD, đưa ADB trở thành một trong những tổ chức tài chính phát triển đa phương có quy mô lớn nhất thế giới.
Cơ cấu tổ chức và mô hình hoạt động
ADB hoạt động theo nguyên tắc "một cổ phần, một phiếu bầu" tương tự các tổ chức tài chính quốc tế khác, trong đó quyền biểu quyết tỷ lệ thuận với vốn góp. Hiện nay, Nhật Bản và Hoa Kỳ là hai cổ đông lớn nhất, cùng chiếm tỷ trọng vốn điều lệ áp đảo. Trụ sở chính tại Manila, Philippines, và ADB có 31 văn phòng chi nhánh/văn phòng đại diện tại các quốc gia thành viên, trong đó có Văn phòng Đại diện ADB tại Việt Nam (đặt tại Hà Nội).
Các công cụ hoạt động chính của ADB bao gồm: cho vay ưu đãi (concessional loans) thông qua Quỹ Phát triển Châu Á (ADF) dành cho các nước nghèo; cho vay theo lãi suất thị trường (ordinary capital resources) cho các nước có thu nhập trung bình; viện trợ không hoàn lại (grants); hỗ trợ kỹ thuật (technical assistance); đầu tư vốn cổ phần (equity investment) vào các doanh nghiệp tư nhân; bảo lãnh (guarantees); đồng tài trợ với các đối tác phát triển khác.
Các lĩnh vực ưu tiên và chiến lược hoạt động
Chiến lược dài hạn của ADB tập trung vào ba trụ cột chính: (1) giảm nghèo và tăng cường công bằng xã hội, đặc biệt ở các nước kém phát triển và các vùng miền nghèo trong các nước đang phát triển; (2) tăng trưởng kinh tế bền vững và bao trùm, gắn liền với bảo vệ môi trường; (3) hội nhập khu vực và toàn cầu, hỗ trợ kết nối thương mại, hạ tầng giao thương xuyên biên giới.
Trong giai đoạn gần đây, ADB đặc biệt chú trọng vào các lĩnh vực: năng lượng tái tạo và an ninh năng lượng; phát triển đô thị bền vững và giao thông công cộng; ứng phó biến đổi khí hậu, giảm phát thải và quản lý rủi ro thiên tai; chuyển đổi số, tài chính số; bình đẳng giới và phát triển nguồn nhân lực. ADB cũng tham gia tích cực vào các sáng kiến như Cơ chế hợp tác ASEAN+3, Sáng kiến Vành đai và Con đường thông qua hợp tác song phương, và hỗ trợ kỹ thuật cho các nước trong tiến trình hội nhập kinh tế khu vực.
Quan hệ của ADB với Việt Nam và tầm quan trọng đối với ngành ngân hàng
Việt Nam là một trong những quốc gia nhận được sự hỗ trợ lớn từ ADB. Tính đến nay, ADB đã cam kết tài trợ hơn 30 tỷ USD cho Việt Nam thông qua các khoản cho vay, viện trợ không hoàn lại và hỗ trợ kỹ thuật, trải rộng trên nhiều lĩnh vực: giao thông vận tải (đường bộ, đường sắt, cảng biển, sân bay), năng lượng (truyền tải điện, thủy điện, năng lượng tái tạo), cấp nước và vệ sinh môi trường, giáo dục, y tế, tài chính nông thôn, phát triển đô thị và ứng phó biến đổi khí hậu. Nhiều công trình hạ tầng quan trọng của Việt Nam được đầu tư một phần từ nguồn vốn vay ADB, ví dụ các dự án đường cao tốc Bắc - Nam, các dự án cải tạo lưới điện truyền tải, hệ thống cấp nước đô thị.
Đối với ngành ngân hàng Việt Nam, ADB có vai trò đặc biệt ở một số khía cạnh: (1) hỗ trợ kỹ thuật và nguồn lực cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các tổ chức tín dụng trong phát triển hệ thống tài chính vi mô, tài chính nông thôn, nâng cao năng lực quản trị rủi ro; (2) thông qua các chương trình tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), tài chính bao trùm, tài chính xanh; (3) cung cấp bảo lãnh, đồng tài trợ giúp ngân hàng thương mại tiếp cận nguồn vốn quốc tế dài hạn với chi phí hợp lý; (4) hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực ngân hàng thông qua các chương trình học bổng và tập huấn quốc tế.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế, chuyển đổi số ngành ngân hàng và cam kết Net Zero, vai trò của ADB ngày càng có ý nghĩa chiến lược. Đối với ứng viên thi tuyển dụng vào ngân hàng, việc hiểu biết về ADB và các tổ chức tài chính đa phương tương tự (World Bank, IMF, AIIB, EIB) là kiến thức nền tảng giúp đánh giá các cơ hội hợp tác quốc tế, các công cụ tài chính xanh, tài chính bền vững mà ngân hàng thương mại có thể tiếp cận và triển khai trong thực tiễn nghiệp vụ.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo, tổng hợp từ các nguồn công khai về ADB, không thay thế tài liệu chính thức từ tổ chức này hay tư vấn chuyên môn về quan hệ tài chính quốc tế.