Những việc cán bộ, công chức không được làm (Prohibited Acts)
Thuật ngữ "Những việc cán bộ, công chức không được làm" dùng để chỉ nhóm hành vi bị cấm đối với cán bộ, công chức trong quá trình thực thi công vụ, được ghi nhận thành một danh mục thống nhất tại Điều 14 Luật Cán bộ, công chức số 80/2025/QH15. Đây là cơ sở pháp lý trực tiếp để đánh giá vi phạm kỷ luật, xử lý trách nhiệm và áp dụng các hình thức kỷ luật từ khiển trách đến buộc thôi việc. Đối với người làm việc tại ngân hàng thương mại, bộ quy tắc này đặc biệt có ý nghĩa khi nhiều vị trí (giao dịch viên, kiểm soát viên, cán bộ tín dụng, chuyên viên tuân thủ) có thể là công chức hoặc thuộc khu vực công khi công tác tại các ngân hàng nhà nước, đồng thời là cơ sở đối chiếu khi nhân sự ngân hàng luân chuyển sang khu vực hành chính sự nghiệp.
Sáu nhóm hành vi bị cấm theo Điều 14 Luật Cán bộ, công chức 2025
Khoản 1 – Các hành vi về kỷ luật, đoàn kết nội bộ và phát ngôn: trốn tránh trách nhiệm, thoái thác nhiệm vụ; đăng tải, phát tán hoặc phát ngôn thông tin sai lệch gây chia rẽ, mất đoàn kết nội bộ; kích động, xúi giục khiếu nại, tố cáo; lập bè phái, phe cánh.
Khoản 2 – Các hành vi về tài sản công: tham ô, lạm dụng, sử dụng trái phép tài sản công. Đây là nhóm vi phạm có tính chất hình sự cao, thường kèm theo xử lý theo Bộ luật Hình sự khi có dấu hiệu chiếm đoạt, tham nhũng.
Khoản 3 – Lợi dụng hoặc lạm dụng nhiệm vụ, quyền hạn; sử dụng thông tin liên quan đến công vụ để vụ lợi. Nhóm này đặc biệt nhạy cảm trong ngành ngân hàng, vì cán bộ có thể lợi dụng thông tin tín dụng, dữ liệu khách hàng, quyết định phê duyệt khoản vay để nhận hoa hồng, lại quả.
Khoản 4 – Phân biệt đối xử về dân tộc, giới tính, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo; vi phạm quy định về bình đẳng giới.
Khoản 5 – Can thiệp, tác động trái quy định vào hoạt động tố tụng, giải quyết khiếu nại, tố cáo, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán.
Khoản 6 – Các hành vi liên quan đến sản xuất, kinh doanh; bố trí, quản lý, sử dụng nhân sự theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhšng và pháp luật liên quan.
Ý nghĩa với người thi tuyển vào ngân hàng
Khi thi tuyển vào vị trí giao dịch viên, quan hệ khách hàng, tín dụng hay kiểm soát nội bộ, ứng viên thường được hỏi về ranh giới giữa hành vi được phép và bị cấm. Một số tình huống hay gặp trong đề thi: nhận quà tặng, tiền tip của khách hàng ngoài quy định; sử dụng tài khoản khách hàng cho giao dịch cá nhân; tự ý thông báo kết quả thẩm định tín dụng cho bên thứ ba; thông đồng với đồng nghiệp để né tránh kiểm toán nội bộ. Tất cả các tình huống trên đều rơi vào một trong sáu khoản tại Điều 14, đặc biệt là khoản 2 và khoản 3.
Mối liên hệ với hệ thống phòng chống tham nhũng ngân hàng
Các ngân hàng thương mại, dù không phải đơn vị hành chính sự nghiệp, vẫn vận dụng tinh thần Điều 14 để xây dựng quy tắc ứng xử nội bộ. Ví dụ, quy định về xung đột lợi ích, tặng quà, khai báo minh bạch tài sản thu nhập, cấm nhận hoa hồng giới thiệu khách hàng ngoại tệ, cấm sử dụng thông tin nội bộ để giao dịch chứng khoán. Ứng viên cần nắm rõ mối liên hệ này để trả lời các câu hỏi tình huống (situational judgement test) trong phỏng vấn vòng 2 hoặc vòng assessment center.
Lưu ý khi áp dụng
Điều 14 là khung hành vi bị cấm dạng "danh mục mở" ở khoản 6, cho phép viện dẫn thêm Luật Phòng, chống tham nhũng và các văn bản pháp luật chuyên ngành. Khi xử lý vi phạm, cơ quan có thẩm quyền kết hợp đồng thời quy định tại Điều 14 với các quy định kỷ luật tại Mục 2 Chương III Luật Cán bộ, công chức 2025 để xác định hình thức xử lý phù hợp (khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc, buộc thôi việc). Nội dung mang tính tham khảo tổng quát, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên ngành khi xử lý tình huống cụ thể tại đơn vị.