Bỏ qua điều hướng

Phương thức bao lãnh là gì?

Thuật ngữ chung

Phương thức bao lãnh

Bao lãnh là một trong các hình thức bảo đảm được Luật Các tổ chức tín dụng ghi nhận, cho phép người được bảo lãnh (người vay, người mua, người thuê) được hưởng tín dụng, vay vốn hoặc thực hiện nghĩa vụ tài chính mà không phải tự cung cấp tài sản bảo đảm. Khi người được bảo lãnh không thực hiện đúng nghĩa vụ, bên bảo lãnh (bên thứ ba) sẽ thay mặt hoàn thành nghĩa vụ theo cam kết đã giao kết.

Trong hệ thống ngân hàng Việt Nam, bảo lãnh được chia thành hai phương thức cơ bản:

  • Bao lãnh vay vốn (bao lãnh tiền vay): người được bảo lãnh vay vốn từ tổ chức tín dụng; bên bảo lãnh chịu trách nhiệm trả toàn bộ khoản vay nếu người vay không tự trả được.
  • Bao lãnh phi tiền vay (bao lãnh nghĩa vụ phi tiền tệ): người được bảo lãnh không nhận vốn mà chỉ được bảo lãnh cho nghĩa vụ tài chính đã đến hạn, ví dụ bảo lãnh thanh toán hợp đồng, bảo lãnh nộp thuế, bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ trong giao dịch thương mại.

Điểm mấu chốt của phương thức bao lãnh nằm ở việc bên bảo lãnh là một bên thứ ba độc lập với người được bảo lãnh, có chủ thể không đồng nhất với bên được bảo đảm. Vì vậy, quan hệ bảo lãnh được thiết lập bằng hợp đồng riêng giữa bên bảo lãnh và bên được bảo đảm, có thể là hợp đồng không vô điều kiện hoặc có điều kiện, và cần được đăng ký tại cơ sở dữ liệu về tín dụng theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Vì sao ngân hàng chấp nhận phương thức bao lãnh

Bảo lãnh là giải pháp thay thế cho tài sản bảo đảm trong trường hợp khách hàng không có tài sản lớn nhưng có năng lực tài chính và uy tín tốt. Đối với ngân hàng, bảo lãnh giúp mở rộng tệp khách hàng, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, các công ty cung ứng, nhà thầu và người mua có tài sản chưa đủ tỷ lệ bảo đảm.

Về mặt pháp lý, hợp đồng bảo lãnh được xem là một hợp đồng phụ thứ hai bên độc lập, không phải hợp đồng thế chấp. Khi phát sinh nợ, người bảo lãnh có quyền yêu cầu người được bảo lãnh hoàn trả khoản đã bỏ ra, thay vì bị buộc phải chứng minh tài sản của mình bị thiệt hại như trong trường hợp thế chấp.

Các bên tham gia và trách nhiệm

Trong một giao dịch bảo lãnh có ba bên:

  1. Bên được bảo đảm: tổ chức tín dụng hoặc chủ nợ có nghĩa vụ được bảo đảm (thường là ngân hàng cho vay).
  2. Bên bảo lãnh: bên thứ ba cam kết chịu trách nhiệm cho nghĩa vụ của người được bảo lãnh; có thể là doanh nghiệp, tổ chức tài chính hoặc cá nhân đủ năng lực.
  3. Người được bảo lãnh: người vay, người mua hoặc bên có nghĩa vụ phi tiền tệ được hưởng lợi từ hợp đồng bảo lãnh.

Trách nhiệm của bên bảo lãnh là nghĩa vụ tài chính chính: trả thay khoản vay, tiền lãi, phí và các chi phí liên quan; bồi thường thiệt hại khi có phát sinh tranh chấp; và thanh toán phí bảo lãnh theo hợp đồng. Bên bảo lãnh cũng có quyền truy đòi người được bảo lãnh sau khi hoàn thành nghĩa vụ, kể cả quyền yêu cầu bảo đảm bằng tài sản riêng nếu có thỏa thuận.

Điều kiện cấp bảo lãnh và hệ thống bảo lãnh

Theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước về bảo lãnh, bên bảo lãnh phải là tổ chức, cá nhân có năng lực tài chính và không thuộc đối tượng bị cấm bảo lãnh; tổ chức tín dụng được bảo lãnh có quyền yêu cầu bên bảo lãnh cung cấp bảo đảm bằng tài sản để bảo đảm cho nghĩa vụ bảo lãnh, thường là với tỷ lệ tối thiểu không thấp hơn mức tương ứng với tỷ lệ bảo đảm của khoản vay.

Hệ thống bảo lãnh bao gồm hai thành phần chính:

  • Hệ thống bảo lãnh chính thức: các bên tham gia ký kết hợp đồng bảo lãnh với sự tham gia của tổ chức tín dụng hoặc chủ nợ có nghĩa vụ được bảo đảm; bao gồm bảo lãnh vay vốn và bảo lãnh phi tiền vay.
  • Hệ thống bảo lãnh phi chính thức: bên bảo lãnh không sử dụng bảo lãnh của tổ chức tín dụng hoặc chủ nợ mà tự giao kết hợp đồng bảo lãnh với người được bảo lãnh; thường áp dụng trong quan hệ doanh nghiệp, hộ kinh doanh.

Hình thức bảo lãnh thường được triển khai thông qua hợp đồng bảo lãnh có điều kiện kèm theo hệ thống tài khoản, bảo lãnh quản lý trong hệ thống ngân hàng. Thông tin bảo lãnh phải được cập nhật, đăng ký và báo cáo theo quy định về cơ sở dữ liệu về tín dụng của Ngân hàng Nhà nước.

Phân biệt bảo lãnh với thế chấp và với bảo đảm khác

Tiêu chíBảo lãnhThế chấp
Bảo đảmUy tín, năng lực tài chính của bên bảo lãnhTài sản cụ thể
Hình thức pháp lýHợp đồng bảo lãnh, bên thứ baHợp đồng thế chấp, vật quyền
Khi vi phạmBên bảo lãnh trả thay, sau đó truy đòiTổ chức tín dụng bán tài sản bảo đảm

Bảo lãnh cũng khác với bảo đảm tiền gửi (kỳ bảo lãnh) ở chỗ: kỳ bảo lãnh là một loại tiền gửi đặc biệt của ngân hàng đối với ngân hàng khác, còn bảo lãnh là quan hệ ba bên có giao dịch tiền tệ kèm theo. Ngoài ra, bảo lãnh khác với cam kết bảo lãnh trong thanh toán, vì cam kết bảo lãnh chỉ là công cụ trong giao dịch thanh toán, thường áp dụng cho giao dịch thương mại quốc tế, không phải là một hình thức bảo đảm tín dụng độc lập.

Hồ sơ và thủ tục thực hiện bảo lãnh

Quy trình điển hình khi khách hàng đề nghị bảo lãnh tại ngân hàng gồm các bước:

  1. Tiếp nhận hồ sơ: bản sao giấy tờ pháp nhân của bên bảo lãnh, báo cáo tài chính, hồ sơ năng lực tài chính.
  2. Thẩm định bên bảo lãnh: đánh giá năng lực tài chính, uy tín, rủi ro và khả năng thực hiện nghĩa vụ; kiểm tra không thuộc đối tượng bị cấm bảo lãnh.
  3. Thẩm định người được bảo lãnh: hồ sơ mục đích vay, nguồn trả nợ, dự phòng rủi ro.
  4. Đàm phán và ký hợp đồng bảo lãnh: xác định phạm vi bảo lãnh, mức bảo lãnh, thời hạn, phí bảo lãnh, điều kiện trả nợ, điều khoản bảo đảm bằng tài sản của bên bảo lãnh.
  5. Đăng ký bảo lãnh trên hệ thống bảo lãnh của ngân hàng và báo cáo, cập nhật thông tin theo quy định về cơ sở dữ liệu về tín dụng.
  6. Giải ngân hoặc thực hiện nghĩa vụ sau khi hợp đồng có hiệu lực.

Phí bảo lãnh thường được tính trên cơ sở mức bảo lãnh và thời hạn bảo lãnh, do hai bên thỏa thuận trong hợp đồng.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Bên bảo lãnh có phải đề nghị bảo đảm bằng tài sản riêng không? Nếu người được bảo lãnh không hoàn thành nghĩa vụ, bên bảo lãnh phải trả thay, sau đó có quyền truy đòi người được bảo lãnh. Để bảo đảm cho nghĩa vụ này, tổ chức tín dụng được bảo lãnh thường yêu cầu bên bảo lãnh phải có tài sản bảo đảm với tỷ lệ tối thiểu tương ứng với mức bảo lãnh, hoặc phải bảo lãnh cho bên bảo lãnh. Trước khi chấp nhận bảo lãnh, ngân hàng phải đánh giá rủi ro bảo lãnh quá mức và yêu cầu bên bảo lãnh nộp tài sản bảo đảm.

Hỏi: Bảo lãnh vay vốn và bảo lãnh phi tiền vay khác nhau thế nào trong nghiệp vụ thực tế? Bảo lãnh vay vốn gắn với khoản vay được giải ngân, ví dụ bảo lãnh khoản vay của công ty con do công ty mẹ bảo lãnh, bảo lãnh vay mua xe. Bảo lãnh phi tiền vay không phát sinh dòng tiền vay, chỉ bảo đảm cho một nghĩa vụ tài chính đã xác định, ví dụ bảo lãnh thanh toán tiền hàng hóa, bảo lãnh nộp thuế cho doanh nghiệp, bảo lãnh thực hiện hợp đồng thi công.

Hỏi: Người được bảo lãnh không trả được nợ thì ngân hàng có phải chờ bên bảo lãnh trả không? Không. Hợp đồng bảo lãnh là nghĩa vụ tự trả, nên khi người được bảo lãnh vi phạm, ngân hàng có quyền yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ trong phạm vi bảo lãnh mà không cần chờ kết quả thu hồi nợ từ người được bảo lãnh, trừ khi hợp đồng quy định khác. Sau đó bên bảo lãnh mới truy đòi người được bảo lãnh.

Thông tin mang tính tham khảo về nghiệp vụ bảo lãnh; các thủ tục cụ thể và biểu phí áp dụng theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước và chính sách từng tổ chức tín dụng, không thay thế tư vấn chuyên môn.

Kiến thức này có trong đề thi tuyển dụng ngân hàng

Luyện thi với đề mô phỏng thực tế, chấm điểm tức thì

V
Vietcombank

Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung câu hỏi trên thithu.com chỉ mang tính chất luyện tập và tham khảo, không đại diện cho đề thi chính thức của bất kỳ tổ chức nào. Chúng tôi không chịu trách nhiệm về kết quả thi thực tế của người dùng.