ASEAN
ASEAN (Association of Southeast Asian Nations) – Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á – là một tổ chức liên chính phủ được thành lập ngày 08/08/1967 thông qua Tuyên bố Bangkok (còn gọi là Tuyên bố ASEAN), bởi năm quốc gia sáng lập gồm: Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan. Về sau, ASEAN mở rộng thêm năm thành viên, bao gồm Brunei (1984), Việt Nam (1995), Lào và Myanmar (1997), và hoàn thiện mô hình 10 quốc gia thành viên khi Campuchia gia nhập năm 1999. Trụ sở Ban Thư ký ASEAN đặt tại Jakarta, Indonesia. Mục tiêu cốt lõi của ASEAN được xác định trong Hiến chương ASEAN (ký năm 2007, có hiệu lực ngày 15/12/2008) là duy trì hòa bình, ổn định khu vực; thúc đẩy hợp tác kinh tế, xã hội, văn hóa; đồng thời tạo dựng một cộng đồng dựa trên ba trụ cột: Cộng đồng Chính trị - An ninh, Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hóa - Xã hội.
Cơ chế hoạt động và tổ chức
ASEAN vận hành theo nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau. Hội nghị cấp cao ASEAN (Summit) là cơ quan quyết định quan trọng nhất, họp hai lần mỗi năm do Chủ tịch luân phiên của nước đảm nhiệm. Hệ thống còn có Hội đồng Cộng đồng Chính trị - An ninh, Hội đồng Cộng đồng Kinh tế, Hội đồng Cộng đồng Văn hóa - Xã hội, các Hội nghị Bộ trưởng chuyên ngành (ví dụ Hội nghị Bộ trưởng Tài chính ASEAN – AFMGM) và Ban Thư ký ASEAN. Các văn kiện mang tính pháp lý bao gồm Tuyên bố, Công ước, Hiệp ước, Quy chế và Tiêu chuẩn, trong đó Hiệp ước Bali (TAC) là văn kiện nền tảng về hòa bình và hợp tác khu vực.
Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC)
Cộng đồng Kinh tế ASEAN (ASEAN Economic Community – AEC) được thành lập năm 2015 với mục tiêu biến ASEAN thành một thị trường thống nhất và cơ sở sản xuất chung. Bốn trụ cột chính của AEC gồm: (1) Thị trường và sản xuất chung dựa trên dòng chảy tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, lao động có tay nghề và vốn; (2) Khu vực cạnh tranh kinh tế; (3) Phát triển kinh tế đồng đều; (4) Hội nhập với nền kinh tế toàn cầu. Theo số liệu công bố, GDP tổng hợp của ASEAN năm 2023 đạt khoảng 3,8 nghìn tỷ USD, là nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới và là đối tác thương mại quan trọng của nhiều nền kinh tế lớn.
Quan hệ đối tác của ASEAN với các đối tác ngoài khu vực
ASEAN duy trì quan hệ đối thoại với 10 nước/đối tác, trong đó có Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Nga, Australia, New Zealand và Canada. Một số cơ chế hợp tác quan trọng gồm ASEAN+3 (mở rộng hợp tác với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc – là nền tảng để hình thành Cơ chế đa phương hóa Sáng kiến Chiang Mai về hợp tác tài chính), ASEAN+6 (thêm Ấn Độ, Australia, New Zealand), Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) về an ninh và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+). Năm 2020, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) giữa 10 nước ASEAN cùng 5 đối tác được ký kết và có hiệu lực, tạo khối thương mại tự do lớn nhất thế giới tính theo dân số.
Vai trò và thách thức đối với hoạt động ngân hàng – tài chính
Đối với ngành ngân hàng, ASEAN là khối liên kết kinh tế có tác động trực tiếp tới hoạt động cho vay xuyên biên giới, thanh toán quốc tế, cạnh tranh lãi suất huy động, dòng vốn FDI và hợp nhất thị trường vốn. Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước đã chủ trì nhiều sáng kiến trong khuôn khổ AFMGM và hợp tác với các đối tác ASEAN+3 nhằm ổn định tài chính khu vực, thúc đẩy kết nối thanh toán bán lẻ bằng QR code xuyên biên giới, đồng thời triển khai các khung khổ phù hợp với Hiệp định Basel và hướng dẫn của Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB) về giám sát các ngân hàng có hoạt động xuyên quốc gia. Thách thức lớn nhất của ASEAN hiện nay bao gồm trình độ phát triển kinh tế chênh lệch giữa các thành viên (Singapore có GDP/người cao gấp hơn 50 lần Myanmar), phụ thuộc thương mại vào thị trường bên ngoài, căng thẳng địa chính trị Biển Đông, và yêu cầu nâng cao năng lực giám sát trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng.
Nội dung tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc chuyên môn chính thức.