BRICS
BRICS là viết tắt tên gọi ban đầu của nhóm gồm bốn quốc gia: Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc (BRIC), được nhà kinh tế Jim O'Neill của Ngân hàng Đầu tư Goldman Sachs giới thiệu trong một báo cáo năm 2001 nhằm chỉ các nền kinh tế mới nổi có quy mô lớn, tốc độ tăng trưởng nhanh và có khả năng cạnh tranh với nhóm các nền kinh tế phát triển truyền thống trong thế kỷ XXI. Năm 2010, Nam Phi chính thức gia nhập, chuyển nhóm từ BRIC thành BRICS với chữ S viết hoa. Kể từ ngày 01/01/2024, nhóm mở rộng thêm sáu thành viên mới gồm Ai Cập, Ethiopia, Iran, Ả Rập Saudi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Argentina (sau đó Argentina rút khỏi tiến trình gia nhập trong cùng năm); tuy nhiên, cách viết tắt BRICS vẫn được giữ nguyên để bảo toàn nhận diện thương hiệu quốc tế của nhóm.
Bối cảnh hình thành và mục tiêu
Sự ra đời của BRICS phản ánh hai xu hướng lớn của kinh tế toàn cầu trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI. Thứ nhất, sự dịch chuyển trọng tâm tăng trưởng kinh tế từ các nước phát triển truyền thống (G7) sang các nền kinh tế mới nổi ở châu Á, châu Mỹ Latin và châu Phi. Thứ hai, nhu cầu cải tổ hệ thống quản trị kinh tế - tài chính toàn cầu (IMF, Ngân hàng Thế giới, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc) cho phù hợp hơn với tỷ trọng kinh tế thực tế của các nước đang phát triển.
Các mục tiêu chính của nhóm bao gồm: thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư nội khối; tăng cường tiếng nói chung của các nước đang phát triển trong đàm phán đa phương; nghiên cứu các cơ chế tài chính thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào đồng USD và hệ thống thanh toán phương Tây; phối hợp lập trường trong các diễn đàn quốc tế như Hội đồng Bảo an LHQ, G20, WTO và COP.
Cơ chế hoạt động chính
Khác với Liên minh châu Âu hay ASEAN, BRICS không phải là tổ chức liên chính phủ có hiệp ước ràng buộc pháp lý, không có hiến chương chính thức và không có ban thư ký thường trực với quyền lực ràng buộc. Cơ chế vận hành chủ yếu dựa trên:
- Hội nghị thượng đỉnh BRICS: tổ chức thường niên luân phiên giữa các nước thành viên, bắt đầu từ Hội nghị lần thứ nhất tại Yekaterinburg (Nga) năm 2009. Năm 2024, hội nghị được tổ chức tại Kazan (Nga); năm 2025, Brazil đảm nhận vai trò chủ tịch luân phiên.
- Hội đồng BRICS gồm đại diện ngoại giao cấp cao của các nước thành viên, họp định kỳ bên lề các diễn đàn LHQ để điều phối lập trường chung.
- Các Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương BRICS họp thường niên bên lề các kỳ họp IMF/Ngân hàng Thế giới, là kênh kỹ thuật quan trọng để thảo luận các sáng kiến tài chính nội khối.
- Cơ chế đối tác: ngoài thành viên chính thức, BRICS còn có hình thức "quốc gia đối tác" (partner country) mở rộng hợp tác với nhiều nước quan tâm nhưng chưa gia nhập đầy đủ.
Các sáng kiến tài chính - tiền tệ nổi bật
Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, BRICS đã triển khai và đề xuất một số sáng kiến đáng chú ý:
- Ngân hàng Phát triển Mới (New Development Bank - NDB): thành lập năm 2014, trụ sở tại Thượng Hải (Trung Quốc), vốn điều lệ ban đầu 100 tỷ USD, mỗi thành viên góp ngang nhau. NDB cấp tín dụng cho các dự án cơ sở hạ tầng và phát triển bền vững tại các nước thành viên và một số nước đối tác. Đây được xem là lựa chọn thay thế cho Ngân hàng Thế giới đối với các nước đang phát triển.
- Thỏa thuận dự trữ tiền tệ (Contingent Reserve Arrangement - CRA): thành lập năm 2014 với quy mô 100 tỷ USD, đóng vai trò "phao cứu sinh" thanh khoản lẫn nhau khi một thành viên gặp khủng hoảng cán cân thanh toán.
- Thanh toán bằng đồng nội tệ và BRICS Pay: khuyến khích giao dịch thương mại song phương nội khối bằng đồng nhân dân tệ, đồng rupee, đồng real, ruble, rand và các đồng tiền khác thay vì quy đổi qua USD. Một số thành viên cũng thảo luận về khả năng phát hành một đơn vị tiền tệ chung BRICS, song đến nay đây vẫn là ý tưởng ở giai đoạn nghiên cứu, chưa có lộ trình triển khai cụ thể do chênh lệch lớn về cấu trúc kinh tế, chính sách tiền tệ và mức độ hội nhập tài chính giữa các thành viên.
Ý nghĩa đối với Việt Nam và tuyển dụng ngân hàng
Với Việt Nam, BRICS là một khuôn khổ tham chiếu quan trọng trong chiến lược đa phương hóa quan hệ kinh tế quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập với các đối tác chiến lược như Trung Quốc, Ấn Độ và Nga. Tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, kiến thức về BRICS thường xuất hiện trong phỏng vấn tuyển dụng ở vị trí quan hệ quốc tế, thương vụ M&A xuyên biên giới, quản trị rủi ro thị trường mới nổi và phân tích kinh tế vĩ mô.
Ứng viên nên nắm rõ: (i) danh sách thành viên hiện tại và quá trình mở rộng; (ii) sự khác biệt giữa BRICS với G7, G20 và OPEC; (iii) vai trò của NDB và CRA; (iv) tác động của xu hướng phi USD hóa đến hoạt động cho vay thương mại quốc tế và quản trị rủi ro tỷ giá tại Việt Nam.
Lưu ý khi sử dụng thông tin
Nội dung về BRICS mang tính tham khảo, được cập nhật theo hiểu biết chung tại thời điểm công bố; danh sách thành viên, cơ chế hoạt động và sáng kiến tài chính có thể thay đổi theo quyết định của các quốc gia thành viên, không thay thế tư vấn chuyên môn về quan hệ quốc tế, pháp luật thương mại hay hoạt động ngân hàng xuyên biên giới.